Waar kan je lopen in Schotland?

Er is oude traditie van toegang tot niet-gecultiveerd hoogland in Schotland. Deze traditie wordt hoog gewaardeerd door diegene die door het hoogland lopen en recreëren en is reeds lang geaccepteerd door landeigenaren, indien er verantwoordelijk met deze vrijheid om wordt gegaan.

Bovenstaande tekst staat in de openingsparagraaf van het officieel document Concordate on Access, opgesteld door een forum van belangenverenigingen van o.a. landeigenaren, natuurbeschermers, wandelaars en bergsporters. Hoewel het document geen wettelijk status heeft, is hiermee onderkend dat de algemeen aangenomen 'traditie van vrij wandelen' inderdaad bestaat in Schotland. Het is een de facto access. De enige (tijdelijke) beperking vormt het jachtseizoen. Deze traditie is niet wettelijk vastgelegd, er is weinig publiek eigendom en er zijn slechts enkele wettelijke toegangsregels. Hoe zit dat dan nu precies? Hieronder volgt een nadere uitdieping van het onderwerp access.

Eigendom
Het overgrote deel van de grond in de Southern Uplands, Highlands & Islands is geen publiek eigendom. Het is verdeeld in private estates, landgoederen, en het is grootgrondbezit. Een kleine groep van vierduizend particulieren en instellingen heeft nu 80 procent van het Schotse platteland in eigendom; een exclusief gezelschap van nog geen 350 veelal steenrijke particulieren heeft meer dan 50 procent in handen. De opbrengsten van deze landgoederen zijn gering. Het land wordt meestal gebruikt voor een zeer extensieve vorm van landbouw (schapen), bosbouw of als jachtterrein.
Krantenknipsel: Bewoners kopen 'Gods eiland'...
Schotland pakt grootgrondbezit aan...

No Public Access: Kan een dergelijk bord in Schotland? (Bord bij landgoed Blughasary, Strath Canaird, Ullapool) (Foto: Nick Kempe ©)

Deer Stalking en Grouse Shooting
Veel private landgoederen behalen hun inkomsten veelal uit de jacht. Het terrein wordt optimaal beheerd voor een zo goed mogelijke stand van Edelerten (Red Deer) en Schotse Sneeuwhoenders (Red Grouse). Deze jacht is internationaal vermaard en de deelname aan de jacht is (erg) duur. Jacht en wandelen gaan echter niet goed samen. Bij de jacht op herten is het zeer belangrijk dat het 'wild' (over de term 'wild' kun je hier discuteren) letterlijk 'in de verste verten' niet gehinderd wordt. Daarom zijn delen van landgoederen soms gesloten gedurende het stalking season. In deze periode worden de stags, de mannetjes herten, gejaagd. Het Stalking season of stags-shooting season loopt van 12ste augustus ('Glorious Twelfth') tot de 20ste oktober. Soms iets langer. In deze periode zijn er echter genoeg alternatieven voorhanden voor wandelen. Door het initiatief van de Hillphones (zie verderop) kan je actuele informatie verkrijgen over de situatie met betrekking tot de gesloten gebieden.

De hindes (vrouwlijke herten) worden wel gejaagd, maar met deze jacht zelf wordt geen geld verdient. Het gaat alleen om het vlees. Daarom zijn de beperkingen voor wandelaars tijdens deze jacht (tot in februari) veel geringer.

De jacht op de Red Grouse loopt door tot in de eerste week van december. Maar deze jacht is veel minder gevoelig voor de aanwezigheid van wandelaars. Alhoewel je je niet in de schietrichting van de jagers moet bevinden....

Landgoederen met geringe beperkingen
Er zijn diverse landgoederen in handen van organisaties die geen tot geringe beperkingen opleggen aan wandelaars. Het betreft overheidsorganisaties of ideële organisaties die vergelijkbaar zijn met de landschapsstichtingen en natuurverenigingen in Nederland. Deze landgoederen zijn in het bezit van de Forestry Commission, de National Trust of Scotland, de John Muir Trust en de waterreservoirs-beheerders. De Forestry Commission heeft zelfs diverse wandelingen en andere recreatieve voorzieningen, zoals campings en picknickplaatsen, in door hun beheerde terreinen.
Forestry Commission...
National Trust of Scotland...
John Muir Trust...

National Park
Sinds 'kort' bestaat er twee nationale parken in Schotland: Loch Lomond & the Trossachs National Park en Cairngorms National Park. Dit nationale park stelt beperkende regels m.b.t. de (ontwikkeling) van activiteiten. Er is echter geen sprake van een nationale eigendom van de betreffende gronden.
Loch Lomond & the Trossachs National Park...
Cairngorms...

Wettelijke status en rechten
De enige wettelijke statussen voor diegene die door de Schotse hooglanden trekken, zijn de Rights of Way en de afspraken die gemaakt zijn met eigenaren. Maar ook je rechten m.b.t. tot het zonder toestemming oversteken van een landgoed, tresspassing, zijn van belang.

Rights of Way

• Rights of Way betreft paden die deze officiële status hebben. Een ieder mag hierover lopen. De paden worden door de (lokale) overheid onderhouden en er zijn voorzieningen getroffen om hekken door of over te kunnen. Vervelend is het echter dat er in Schotland geen officiële registraties bestaan waar deze Rights of Way liggen. Dat in tegenstelling in Engeland waar het een wettelijke verplichting vormt en er in totaal 170.000 kilometer bestaat. De Scottish Rights of Way and Access Society heeft inmiddels 15.000 kilometer Rights of Way geïdentificeerd in Schotland en dat 'is waar we het mee moeten doen'.

Afspraken

• Naast bovengenoemde rechten zijn er ook gewoon afspraken gemaakt met eigenaren. Zo zijn er delen van de West-Highland Way die geen Rights of Way zijn, maar wel over private gronden voeren. Hierover zijn duidelijke afspraken gemaakt zijn met de eigenaren. Zodoende is het toch mogelijk in het jachtseizoen de West-Highland Way te kunnen lopen. In veel andere gevallen betreft het de afspraken om over een permissive path de toegang te kunnen verkrijgen tot niet-gecultiveerde hoogland. Zoals bijvoorbeeld bij de toegang tot de Ben Nevis via de Glen Alt a'Mhuilinn. Daar moest steeds een golfterrein overgestoken worden. Sinds een paar jaar is er speciale parkeerplaats en een pad die je om het golfterrein heenleidt. De reeds genoemde wandelpaden in de landgoederen met geringe beperkingen vallen ook onder deze permissive paths.

Trespass

• Tresspassing is het betreden van privaat terrein, zonder vooraf toestemming te vragen. Dit hoeft ook niet. De eigenaar kan een trespasser verzoeken zijn land te verlaten en mag enige drang gebruiken indien de trespasser dat weigert. Het is een overtreding van het burgerlijk wetboek en geen criminele activiteit. Soms staan er borden met 'Trespasser will be prosecuted'. Daar kan pas sprake van zijn indien een persoon aanhoudend geen gehoor geeft aan het verzoek van de eigenaar en schade heeft berokkend. Er bestaat in Schotland geen strafmaat voor tresspassing zelf, alleen voor de schade aan het eigendom. Een bord met de aangegeven tekst is dan ook geheel misplaatst!

Country Code
Uit bovenstaande is het duidelijk geworden dat er een precair evenwicht bestaat tussen de belangen van eigenaren en die van wandelaars in de Highlands. Wandelaars leveren geen economisch gewin op, maar zijn wel in grote getallen aanwezig op private grond. Het is daarom van belang dat een ieder die op stap is in de Schotse hooglanden zich inzet voor een duurzame relatie met de landeigenaren en zich houdt aan de country code:

• Geniet en respecteer;

• Pas op voor het brandgevaar. Maak geen vuurtjes;

• Laat geen afval achter;

• Sluit hekken achter je;

• Houdt honden in bedwang en als er een bord staat dat ze aan de lijn moeten, doe dat dan ook. Neem geen honden mee tijdens het Lambing season (maart t/m mei);

• Maak gebruik van hekken en overstappunten om over omheiningen, muren en heggen te komen;

• Laat vee, gewassen en landbouwerktuigen met rust;

• Bescherm flora en fauna;

• Maak geen onnodig lawaai;

• Houdt het water schoon.

Discussie over de toekomst
Het traditionele de facto access is niet beschermd door wetgeving. Het vormt een belangrijk en heftig punt van discussie in geheel Groot-Brittannië. Na de mond- & klauwzeer epidemie is het belang van een betere officiële status evident gebleken. Het Concordate on Access zal dan ook zee een opvolging krijgen. Daarnaast is de 'traditie van vrij wandelen' uit een andere tijd. De recreatieve druk op de Highlands is vele malen groter geworden na de Tweede Wereldoorlog.
Krantenknipsel: Landhervorming in Schotland doet veel stof opwaaien...

Hillphones
Van augustus tot en met oktober is er een telefonische berichtenservice die informatie verschaft over de locaties van de jacht op stags in de Southern Uplands, Highlands & Islands. De berichten geven de plaats van de jacht aan en welke alternatieve wandelroutes hiervoor zijn. Ook is er een voorspeling van de jachtactiviteiten voor de komende dagen
Informatie over de 'Hillphones' op de site van de MCofS...

Websites
Internetsites die je verder informeren over access in Schotland en/of Groot-Brittannië:
Outdoor Access Scotland Website...
Countryside Access...
Scotways...
The Ramblers Association...