Het bordje op de autobus vermeldt 'Lowe Mystery Tour'. Het uitzicht door het busraam is gevuld met schapen. Schapen, groene bergen, wat sneeuwresten en vooral wolken, veel wolken. Voorlopig schijnt de zon er nog doorheen, hetgeen fraaie uitzichten oplevert. Soms een sneeuwveldje, meestal schakeringen bruin en groen met nog meer schapen: we zijn overduidelijk in Schotland en we zijn op weg van Glasgow naar een nog onbekende bestemming alwaar de LAMM, de Lowe Alpine Mountain Marathon '99 gelopen zal worden.

Ongebaand terrein, zo ver het oog reikt (Foto: Frank Husslage ©)

Bergmarathons zijn in een aantal landen een groeiende tak van sport. Voor mensen die bergwandelen behalve mooi ook wat braaf vinden, die de gewone asfalt-en-gymschoenen-marathons te gelikt vinden en die niet bang zijn om stevig af te zien, vormen ze een zeer serieuze uitdaging. In twee dagen tijd moet er een afstand van 40 tot 60 kilometer afgelegd worden met een hoogteverschil tussen de 1000 en 2500 meter, dit alles met een voorgeschreven minimale bepakking voor een overnachting halverwege en dit alles op kaart en kompas door ongebaand terrein. Tel bij dit alles nog het Schotse klimaat en de bijpassende 'midgets' op en je hebt het recept voor een sportieve uitdaging van de bovenste plank

Van Novice tot Elite
's Ochtends vroeg worden de deelnemers bij het tentenkamp alweer in autobussen geladen: door hiervan gebruik te maken om bij het startpunt te komen, heeft de planner van de route veel meer vrijheid in het kiezen van een uitdagend traject. Een deel van de deelnemers wordt afgezet onder een skilift: de Elite- en de A-categorie, de twee zwaarste categorieën, vertrekken van een ander punt dan de B- ,C- ,D- en Novice-categorieën. De Novices moeten via een makkelijke route met simpel te vinden checkpoints naar het middenkamp zien te komen. Hoe zwaarder de categorie waarin je deelneemt, des te groter de horizontaal en verticaal af te leggen afstanden zijn en hoe moeilijker de controleposten te vinden zullen zijn. De route moet afgeleid worden uit een speciaal voor de gelegenheid door de Britse Ordnance Survey uitgegeven 1:40.000 landkaart en een lijstje met de coördinaten van de controleposten op die kaart. Het gebruik van GPS-ontvangers is uiteraard verboden. Het kan handig zijn om wat meer tijd te besteden aan kaartlezen omdat een verstandig gekozen route later in het terrein veel energie en tijd kan besparen. Het gaat bij dit soort wedstrijden niet alleen om botte conditie en kracht maar om de combinatie daarvan met inzicht in terrein, oriëntatie en weersgesteldheid.

Natte schoenen
De start voor de B-, C-, D- en Novice-categorieën is aan de overkant van de rivier. Aan de overkant van de éérste rivier, want er zullen er nog vele volgen vandaag. Er is door de aanwezige bergreddingsploeg een touw gespannen over de rivier, waar de meeste deelnemers dankbaar gebruik van maken om zich door het water naar de overkant te hijsen: de eerste volledig natte lopers zijn al vlug een feit. De wat beschouwender deelnemers maken gebruik van een paar stenen in het water, twee meter verderop en komen, al springend, meestal droog aan de overkant: zoals gezegd niet alleen botte conditie bepaalt de uitslag van een dergelijke wedstrijd...

Op de tegenoverliggende oever aangekomen krijgen de lopers hun lijstje met coördinaten en moeten ze de eerste controlepost aandoen. De controleposten zijn dit keer voor het eerst elektronisch uitgevoerd: plastic blokjes ter grootte van een baksteen waar je je controleplaatje in moet steken. Hiermee wordt de administratie voor de organisatie van de wedstrijd veel eenvoudiger en kunnen in de uitslagen ook alle tussentijden opgenomen worden.

Veiligheid en sportiviteit
Nadat de coördinaten van de controleposten op de kaart overgebracht zijn en de routes globaal uitgestippeld, gaan de teams op pad. Dit soort wedstrijden wordt gelopen in teams van twee personen: niet alleen vanwege de noodzaak van een tweede persoon bij het lopen op kaart en kompas maar met name vanwege de veiligheid. Deze marathons worden gehouden in echt afgelegen en onherbergzame gebieden waar iemand in z'n eentje makkelijk definitief zou kunnen verdwijnen.

Daarom worden er aan de inhoud van de rugzak ook strenge eisen gesteld: tent en bivakzak, EHBO-set, reservekleding, brander en spullen om een warme maaltijd te maken, regenkleding, slaapzak, slaapmat, noodfluitje, hoofdlamp met reservelamp en voor zes uur elektriciteit. Dit zou bij tochten in een dergelijk terrein voor zichzelf moeten spreken, maar met het wedstrijdelement erbij is het verleidelijk om op gewicht te besparen. Als je de rugzakjes van de meeste deelnemers ziet kun je jezelf ook niet voorstellen dat alle voorgeschreven uitrusting daar in zit. Omdat de organisatie dit ook niet gelooft worden er controles op de uitrusting gehouden. Bij de finish moeten veel rugzakken geopend worden. De sportiviteit van de deelnemers blijkt het te winnen van de eerzucht om eerste te worden: niemand wordt gediskwalificeerd vanwege onreglementair te weinig uitrusting.

Een aantal deelnemers krijgt te horen dat pertex voortaan niet meer als waterdichte kleding gerekend wordt. Wel worden er mensen gediskwalificeerd omdat ze te ver uit de buurt van hun teamgenoot op pad zijn.

Muttock of contouring?
Vanaf de eerste controlepost verspreiden de deelnemers zich over het terrein: een deel gaat rechtdoor omhoog: de kortste weg naar een kam waar een controlepost zou moeten zijn. Een ander deel mag nog een tijde het dal volgen voordat ze via een pas onder diezelfde kam uitkomen. Voor een Nederlander die voor het eerst in dit terrein komt is het even wennen: je kunt kiezen tussen vlakke stukken en hellingen. De vlakke stukken hebben het nadeel dat ze moerassig zijn en vol staan met pollen 'muttock', een soort zegge-gras in hoge pollen met daartussenin naar wens losse keien of moeras. Langs de hellingen lopen, 'contouring' genoemd, voorkomt deze narigheid meestal. Maar omdat er geen paden zijn in dit stuk land sta je steeds met je voeten scheef en dat veroorzaakt blaren door al het geschuif in de natte schoenen.

Het lijkt allemaal nogal mee te vallen. het is wel pittig terrein maar minder zwaar dan ik me had voorgesteld. Maar we zijn dan ook pas een uurtje bezig als we in de buurt van de eerste pas aankomen. Omdat ik als journalist meeloop hoef ik me niet aan de juiste volgorde van controleposten te houden.

Mijn Schotse maatje en ik mogen ruilen tussen de diverse categorieën. Tot nu toe hebben we in de D-categorie meegelopen en we hebben gepland om vanaf deze pas mee te gaan met de 'A' als zou blijken dat een Nederlander dat zou kunnen. Mijn collega heeft al vaker aan dit soort wedstrijden meegedaan en loopt normaal mee in de A of de B categorie. Ze vindt nu dat we zonder problemen mee kunnen met de 'A'. Nu wordt het meteen een heel stuk serieuzer: waar we totnogtoe in stevig wandel- en baggerterrein zaten, wordt het verder omhoogklauteren in plaats van -lopen. Nog geen terrein om te zekeren, maar trittsicherheit und schwindelfreiheit zou hier in de alpen op een bordje als voorwaarde gesteld worden.

Een helm zou hier ook geen overbodige luxe zijn als ik hoor wat er om ons heen naar beneden getrapt wordt. Van hard lopen is ook geen sprake meer: gewoon met handen en voeten omhoog tot de steenman op de top van de Munro.

Munros
De top is meer dan 3000 voet hoog. En dan heet zoiets in Schotland een Munro. Een populair tijdverdrijf onder de Schotten is het verzamelen van de ruim 200 Munros. Als echte Schot vindt m'n maatje het een felicitatie waard: dit is mijn eerste Munro. Vandaag zullen er nog twee volgen. De bergen zijn hier behoorlijk groot en maken de oriëntatie in het terrein makkelijk. Het is kijken op de landkaart waar je op welke berg moet zijn en het kompas is tot nu toe niet nodig geweest. Dit verhoogt de gemiddelde snelheid van de wedstrijd natuurlijk enorm. Het vinden van de controleposten is op dit moment ook niet zo'n probleem: als de eerste van een categorie de post gevonden heeft, kan de rest daarvan gewoon er naartoe lopen. Het is dan ook hoofdzakelijk de conditie en de kracht van de deelnemers die het klassement tot hier bepaald heeft. Met het stijgen van de hoogte en het dalen van de luchtdruk vindt er een ontmoeting plaats tussen twee geduchte tegenstanders: de lopers en de bewolking vinden elkaar en de wedstrijd gaat verder in de mist en de regen. Meteen wordt het geheel ook een stuk serieuzer. In plaats van de zweetlucht van je voorgangers te volgen wordt het nu oppassen op het natte gesteente en geconcentreerder de kaart en hoogtemeter in de gaten houden.

Kleinschalige nattigheid
We zijn al een aantal uren onderweg en de zon is al tijden uit beeld. Met de regenjas wisselend aan en uit en nu weer eens onder en dan weer eens in de wolken lopend verandert het terrein langzaam van karakter: we komen in kleinschaliger gebied. Vanaf nu wordt het kompas noodzakelijk en wordt het moeilijker om nog controleposten te vinden. Er zitten wat posten op een kluitje: voor de 'Novices' een duidelijke post op een top, naar de 'A'-post moeten we een paar minuten zoeken voordat we hem in een achteraf-kloofje vinden. Doordat we niet meer botweg doordenderen, maar wat subtieler bewegend aan het zoeken zijn, merken we ook dat het kouder wordt. De lauwe, zoute zweetstroom over ons lijf is al lang weggespoeld door een koele, schone regen.

De riviertjes klateren er lustig op las en de definitie van 'rivier' moet ook steeds vaker bijgesteld worden. Ik snap ook steeds beter waarom de meer ervaren lopers geen drinkflessen bij zich hebben: ze hebben een plastic mokje aan de rugzak en scheppen al lopende hun drinkwater uit de riviertjes die doorwaad moeten worden. Zelfs als Nederlandse landje stadswaterdrinker blijk ik daar geen nadelige gevolgen van te ondervinden.

Op de landkaart kijkend zien we dat op dit punt een van de weinige paden moet beginnen die het gebied rijk is. Voor alle teams is het nu nog maar een laatste controlepost voordat ze naar het middenkamp af mogen dalen. Wij besluiten dat we ondertussen genoeg foto's hebben. Een goed uur later zitten we als verzopen katten in onze tentjes aan een welverdiende kop thee. Mijn Avocet geeft 1700 hoogtemeters aan als totale stijging voor vandaag, dat is vergelijkbaar met de klus die de 'B'-categorie heeft mogen klaren.

Halfweg
Het middenkamp is een van de grootste charmes van deze wedstrijden: het zwaarste deel zit er op, je kampeert middenin een stuk niemandsland en het is de mooiste camping die je je kunt indenken. De lichtste en kleinste tentjes en branders uit de catalogi staan hier in vijfhonderdvoud bij elkaar. Met een andere Nederlander had ik via internet afgesproken om elkaar hier te ontmoeten. Maar als ontmoetingsplaats hadden we toch beter iets anders dan een klein groen koepeltentje af kunnen spreken... Later op de avond bleek dat zo'n miniatuur anderhalf-persoons tentje toch ook plaats kon bieden aan m'n collega, twee gedistingeerde vijftigjarige Engelse heren en een 'dramb'. Zo licht moest de uitrusting niet zijn of een van deze veteranen had zijn whisky en vier tumblers er toch in weten onder te brengen om deze dramb te beleggen: een rondje Whisky drinken met elkaar. Toch was het niet alleen die whisky die me goed deed slapen die nacht.

Achtervolging
De tweede dag is meer op rennen ingesteld en minder op navigatie. De lopers die binnen een uur na de eersten van hun categorie binnengekomen zijn op het middenkamp, vertrekken dan met behoud van hun voorsprong. Nummer een vertrekt om 7.00 uur, nummer twee zoveel minuten later dan ze na nummer een binnenkwamen enzovoort. Om 8.00 uur mag heel de rest van de meute er achteraan.

Het is een wedstrijd met weinig publiek: alleen je collega-lopers moedigen je aan. Slechts de eigenaar van het land waarop gelopen wordt is als extra publiek present. Vergezeld van vlinderdas, pet, hondje en wandelstok staat hij als het prototype van een 5chotse landheer te kijken hoe het er allemaal aan toe gaat. Zonder de medewerking van dit Soort grootgrondbezitters zijn deze marathons ondenkbaar.

Al snel na de start over een karrenspoor verdwijnt de meute weer de woestenij in. Gelukkig valt er niet te zien hoe woest want het geheel wordt bedekt met een liefdevolle mistige mantel. Al snel moeten de kompassen weer tevoorschijn komen en met name voor de lopers van het eerste uur gaan nu ook hun navigatiecapaciteiten gewicht in de schaal leggen.

De weg naar het beginkamp moet gevonden worden. En waar zijn die rottige controleposten nou? Na een kleine zes uur blijken dan de eerste lopers hun verzameling controleposten compleet te hebben en hun weg naar Swilffs, de Britse outdoor-cateraar; gevonden te hebben. Ondertussen regent het weer gestadig. De controleurs bij de finish worden natter en natter. Maar naarmate er meer lopers binnenkomen klinkt het applaus voor iedere volgende binnenkomende luider en luider: De waardering voor iedereen die deze marathon uitloopt is gemeend, het wachtende publiek weet zelf hoe zwaar het is geweest.

Informatie
Hierboven was een verslag van de Lowe Alpine Mountain Marathon. Er zijn echter veel meer dergelijke marathons, over de hele wereld. Ze worden georganiseerd in de Alpen, Patagonië, de Himalaya en Noord-Amerikaanse woestijnen. Ze kunnen duren van twee dagen tot twee weken en de toelatingseisen kunnen van vrij mild tot extreem zwaar zi1n. De LAMM geldt binnen Europa als een van de allerzwaarste waarvoor je fysiek en technisch al aardig wat in huis moet hebben om hem binnen de gestelde limiet uit te lopen (De limiet is 150% van de tijd van de winnaar van een categorie). Een lichtere vorm van bergmarathons kunnen de Fjell-runs in Scandinavië zijn waaraan dan ook massaal deelgenomen wordt.
De mountain marathons worden vaak stevig gesponsord door fabrikanten van buitensport uitrusting. Zij zien dit soort marathons als een praktijklaboratorium waar ze veel informatie over de doelmatigheid van hun producten uit halen. Twee andere bekende bergmarathons zijn de Karrimor International Mountain Marathon, de KIMM, meestal ook in Schotland gehouden en de Mammut International Mountain Marathon in Zwitserland.
Het karakter van de diverse marathons kan, afhankelijk van het terrein, erg verschillen. In niet alle gebieden is het mogelijk om overal dwars door het terrein heen te gaan. Ook zaken als zee-kanovaren, paardrijden en een marathon in de Himalaya zelfs schieten kunnen op het programma staan.
Veel van de informatie over dit soort activiteiten is te vinden op internet. Dit is met name zinvol vanwege het internationale karakter en het soms tot het laatste moment geheimhouden van de plaats waar het evenement plaatsvindt. Met name dit laatste maakt een zeer snelle en massale communicatievorm noodzakelijk.
Enige bergmarathon internetsites zijn:
	Lowe Alpine Mountain Marathon
	Karrimor International Mountain Marathon
	Eddy Dolfing's 'Bergwandelen... & Bergmarathon...'
	Fell Running site van de Willerup Brothers
	Canadian Rocky Mountain Half Marathon