Foto's kunnen een goede impressie geven van een bepaalde streek, maar voor Schotland geldt dat je het land moet bezoeken om de prachtige omgeving en de verscheidenheid aan landschappen te ervaren en te waarderen. Wandelen is de meest populaire buitensport in Schotland en er bestaat ook een lange klimtraditie. Andere te beoefenen buitensporten zijn skiën (alpien en langlauf), mountainbiken, vissen, kayaken en zeilen.

Het weer
Schotland kent vier seizoenen die door elkaar kunnen lopen. De term veranderlijk beschrijft het best de algemene weersituatie. In de bergen kan het weer binnen enkele minuten omslaan met een plotselinge forse temperatuursdaling en mist tot gevolg.

The Mamores (nabij Fort William) Bron: Scottish Mountain Photo Gallery

In het algemeen kun je sneeuw verwachten in de hogere regionen van december tot maart. De eerste sneeuw kan al in oktober vallen en tot mei blijven liggen tijdens een goed skiseizoen. De meeste zon en minste regen tref je in mei en juni wanneer een prachtig helder licht de bergen kan beschijnen. Juli en augustus zijn normaliter warmer maar ook natter en de verfoeide 'midges' (kleine muggen) zijn het meest talrijk. Aan het eind van september is de lucht koeler en het groen kleurt langzaam naar herfsttinten. De herfst biedt mooie wandelmogelijkheden, mede door de rust in de bergen. Fris wel een behoorlijke kans op mist en stormachtig weer.
MCofS folder 'Advice On Getting The Most Out of The Weather Forecast'...
Meer over weer & bergwandelen...

Access
De heuvels en bergen van Schotland zijn vrij toegankelijk volgens het traditioneel gehanteerde principe van het 'right to roam' (vrij vertaald: het recht tot vrij wandelen). De Schotse wet verschilt in deze van de Engelse, waarin het relatief eenvoudig is om mensen te verbieden om een doorsteek te maken. Op dit moment zijn de rechten van de wandelaar niet bij wet vastgelegd, maar in de wetswijzigingen die nu door het nieuwe Schotse parlement worden vastgesteld zal formeel het recht tot vrije toegang worden geregeld.
The Scottish Rights of Way & Access Society...
Lees verder in 'Traditionele & officiële rechten van wandelaars'...

Meestal is het geen probleem om te wandelen in open berggebieden buiten het jachtseizoen. Stalking of stalkingseason genoemd. In de maanden augustus tot oktober, wanneer er gejaagd wordt op herten en sneeuwhoenders, is het raadzaam na te gaan waar de jacht plaatsvindt. De Mountaineering Council of Scotland (MCofS) kan hierover informatie geven.
Mountaineering Council of Scotland (MCofS)...

Kamperen
Voor het kamperen in de buurt van een doorgaande weg is het noodzakelijk toestemming te vragen, maar wildkamperen in de vrije natuur is toegestaan. Wel is het verboden om sporen van het kamperen achter te laten en het water te verontreinigen. Het water uit de beken en meren is schoon en veilig te drinken en men wil dat graag zo houden. De Mountaineering Council of Scotland geeft foldermateriaal uit met informatie over wildkamperen en hygiëne.
MCofS folder 'Wild Camping...

Bothies & Berghutten
Naast het kamperen zijn er weinig mogelijkheden tot overnachting in de afgelegen gebieden. Op sommige plaatsen vindt u 'bothies', sobere hutten die dienen als schuilplaats en waar verder geen faciliteiten zijn. Er zijn weliswaar berghutten met water, licht en verwarming maar deze zijn gesloten en alleen te boeken via de klimverenigingen.
Mountain Bothies Association...

Reizen
Het openbaar vervoer is in Schotland goed geregeld met een uitgebreid netwerk van treinen, bussen en veerdiensten. Het meenemen van uw eigen auto of het huren van een auto biedt een grotere vrijheid. Denkt u er aan dat men in Schotland links rijdt en dat extra voorzichtigheid is geboden op de smalle 'single-track' wegen in de afgelegen gebieden.

Slaapgelegenheid wordt geboden door een breed aanbod van hotels en campings. Populair zijn de B&B's (Bed and Breakfast) en de huisjes (cottage en self-catering cabines), waar je voor je eigen eten zorgt. Voor een budgetreis kan de jeugdherberg 'Scottish Youth Hostel' of de onafhankelijke hostels 'Independent Backpackers Hostels' uitkomst bieden. Ook zijn er eenvoudig en informele pensions. De plaatselijke Tourist Information Centres kunnen u informeren over reis en verblijf.
Independent Backpackers Hostels...
Scottish Youth Hostel...

Kaarten
Het is zinvol een wegenkaart te gebruiken om door het land te reizen. Voor de wandelingen in de bergen zijn stafkaart en kompas onontbeerlijk. 'Ordnance Survey' kaarten beslaan het hele land. Meest gebruikt zijn de kaarten uit de Landranger serie met een schaal van 1:50.000. Meer gedetailleerde informatie over bepaalde gebieden is te vinden op de kaarten van Explorer en Outdoor Leisure met een schaal van 1: 25.000. 'Harveys' publiceert ook goede, gemakkelijk leesbare kaarten voor wandelaars met een schaal van 1:25.000 tot 1:40.000.
Ordnance Survey...
Harveys...

Saddle in Glen Sannox (Arran) Bron: Scottish Mountain Photo Gallery

Wandelen
Men kent meestal wel de Schotse bergen en meer in het bijzonder de grote bergketens als de Cairngorms. Vele wandelboekjes en gidsjes zijn verkrijgbaar die wandelingen in verschillende moeilijkheidsgraden beschrijven. De meest bekende bergen zijn de Munros (bergen hoger dan 3000 voet of 914 meter) en de Corbett's (bergen tussen 2500 en 3000 voet, 762 - 914 meter).
Meer over Munros, Corbett's & Donald's...

Het merendeel van de Schotse bergen ligt in de Highlands. Ook op de eilanden zijn bergen te vinden. Zo liggen enkele van de minst toegankelijke Munros in de Cuillins op het Isle of Skye. De hoofdstad van de Highlands, lnverness, is een goed uitgangspunt voor wandelingen. Aviemore (Cairngorms), Fort William (Ben Nevis) en Ullapool (An Teallach) richten zich op klimmers, met buitensportwinkels en mogelijkheden tot het huren van klimmateriaal.

Er zijn echter maar weinig mensen die de aantrekkelijkheid en gevarieerdheid kennen van de heuvels buiten de bekende wandel- en klimgebieden. Er zijn vele mooie heuvelachtige streken tussen de 1000 en 2500 voet (305-762 meter) zoals de Pentlands, ten zuiden van Edinburgh, en de Campsie FelIs, ten noordoosten van Glasgow.

Langeafstandspaden
Schotland kent twee beroemde langeafstandswandelpaden: de West-Highland Way, van Glasgow naar Fort William en de Southern Upland Way, een coast-to-coast wandelpad door de natuurgebieden Borders en Galloway. Gespecialiseerde reisbureaus bieden op deze routes reserverings-mogelijkheden voor overnachtingen en bagagevervoer.
Meer over langeafstandspaden...

Enkele van de meest panoramische wandelingen zijn te vinden langs de eindeloze Schotse kust en op de vele eilanden. Liefhebbers van bloemrijke weilanden, indrukwekkende klifpaden en verlaten witte zandstranden vinden deze in het westen en noorden van Schotland.

Waar u ook verblijft, de plaatselijke Tourist Information kan u informeren over wandelmogelijkheden in het betreffende gebied. Meestal zijn er folders beschikbaar met suggesties voor wandelingen variërend van 2 tot 20 kilometer.

Het klimmersparadijs 'Rannoch Wall' op Buachaille Etive Mor Bron: Scottish Mountain Photo Gallery

Rotsklimmen
Schotland biedt veel mogelijkheden tot rotsklimmen. Van steile, makkelijk bereikbare rotswanden tot afgelegen bergwanden die een lange aanloop vergen. Net als in de rest van Groot-Brittannië wordt er bij het klimmen nauwelijks gebruik gemaakt van haken en boorhaken. De klimethiek schrijft voor dat klimmers om te zekeren gebruik moeten maken van de natuurlijk aanwezige zekeringsmogelijkheden in een rots of in rotsspleten. Er zijn maar enkele situaties waarin men het gebruik van haken en boorhaken toestaat en u zou veel weerstand ontmoeten wanneer u zich niet aan deze Britse klimconventies houdt.

Schotse klimroutes worden gewaardeerd door twee met elkaar gecombineerde categorieën: een algemene, beschrijvende gradering varirend van Moderate (gematigd) tot Extremely Difticult (extreem moeilijk) en een numerieke gradering (bijvoorbeeld 4c en 6a) die de technische moeilijkheidsgraad aangeeft van de sleutelpassage in de klim.
Meer over de waardering van Britse rotsroutes...
In het artikel 'Crags, Tors & Seacliffs' vind je ook meer over de Britse rotswaardering...

Men kan rotsklimmen in bijna heel Schotland, maar de aard van de beklimming en de soorten gesteente verschillen van streek tot streek. Enkele klassieke klimroutes bevinden zich op het vasteland in de wanden van de Ben Nevis, de hoogste berg van Groot-Brittannie, Glencoe en op de eilanden Skye en Arren aan de westkust.

Andere spectaculaire klimroutes zijn te vinden langs de kust, op kliffen en 'stacks', vrijstaande rotspilaren waarvan de meest bekende de Old Man of Hoy is op de Orkney eilanden. De hoogste en minst bezochte kliffen bevinden zich op de afgelegen eilanden, zoals de rotsen in het zuiden van de Western Isles.

De drukst bezochte klimgebieden zijn de lagere klimrotsen die door heel Schotland te vinden zijn. De routes zijn tot 100 meter lang en vaak goed toegankelijk gelegen in de nabijheid van de grote steden. Speciale rotsgebieden en steengroeves zijn ingericht voor sportklimmers met boorhaken voor de zekering. In de winter zijn de klimhallen populair. De grootste klimhallen zijn te vinden in Edinburgh, Glasgow en Falkirk.

Voor informatie over klimconventies, gradering en klimgebieden kunt u zich wenden tot de Mountaineering Council of Scotland die de brochure 'Rock Climbing in Scotland' uitgeeft.
Mountaineering Council of Scotland...

Winterklimmen
Deze term omvat alle klimtechnieken van bergwandelen (winterwalking) met behulp van stijgijzers en pickel tot het beklimmen van verticale ijswanden (ijsklimmen). Schotland is uniek in de winter. Voor elke winteractiviteit is het verstandig om voorbereid te zijn op de meest slechte weersomstandigheden. Door temperatuurschommelingen wisselen sneeuw- en ijscondities van dag tot dag. Er zijn geen gletsjers of firnvlanken in Schotland. De klassieke Schotse ijsroutes zijn mixed klimroutes met sneeuw, ijs en rots. De op het noorden gelegen 'gullies' (couloirs of versnijdingen) bieden ijsklimmogelijkheden. De bekendste ijsklimroutes vind je op de hogere toppen, als Ben Nevis en Lochnagar. Er is echter nooit met zekerheid te voorspellen of de routes in conditie zijn.
Winterwandelen...
IJsklimmen in Schotland ...
Meer over ijscondities (en moeilijkheidswaardering) in Schotland ...
MCofS folder 'Winter Essentials for Hillwalkers and Mountaineers'...
MCofS folder 'This page could stop an avalanche'...

Veiligheid
Als het weer mooi is, is het gemakkelijk om de route te vinden. Mist kan echter zeer plotseling optreden en dan is het noodzakelijk met kaart en kompas te oriënteren. In elk jaargetijde bestaat het gevaar van onderkoeling in hoger gelegen gebieden. Ook al lijkt het weer stabiel, neem altijd waterdichte regenpakken, extra warme kleding en genoeg te eten mee. Elk jaar vallen er slachtoffers door het uitglijden op ijs-, puin- of natte grashellingen. Draag bergschoenen en wees voorzichtig boven steile afgronden.

Alle gangbare wandel- en klimgebieden worden bewaakt door bergreddingsdiensten die werkzaam zijn op vrijwilligersbasis en vaak gebruik maken van militaire helikopters. Reddingsacties zijn vooralsnog gratis en een verzekering hiervoor is niet verplicht, maar als te veel mensen er gebruik van maken door ondeskundigheid zou deze situatie wel eens kunnen veranderen.

Wanneer u de bergen intrekt is het raadzaam om gedetailleerde informatie achter te laten over de te lopen route en de verwachte datum van terugkeer. In noodgevallen: kies 999 en vraag naar de politie, die dan de bergreddingsdienst waarschuwt.
MCofS folder 'Walking & Safety'...