Schotland is een wandelparadijs. Zelfs de meest ongenaakbare heuvel heeft een ‘tourist route’ naar de top. En bijna alles is in een dagtocht te bereiken. Er zijn dan ook boeken vol dagtochten. Dagtochten die je aan het eind van de dag terugvoeren naar het dal: de weg. Het kan niet waar zijn! Terug te moeten naar het asfalt?!?. Terwijl het echte lekkers net in zicht komt? Dan maar één van de officiële langeafstandswandelpaden lopen? In Schotland volgen deze veelal de dalen en voeren aan het eind van een dag naar een dorp met een accommodatie. De oplossing? Het zelf scheppen van een langeafstandswandeling...

Griezelverhalen
In het artikel ‘Hemel & Hel’ van Paul Hesp worden ze ‘griezelverhalen’ genoemd. De diverse verhalen in boekjes die wijzen op de gevaren in de Highlands: het weer is maniakaal, het terrein een straf, de afstanden groot. Verdwalen, letsel, oververmoeidheid en tot slot een wrede, eerloze dood staan de wandelaar te wachten. Dat hoeft niet, met kleren, eten en schuilplaats in de rugzak om de ellende het hoofd te bieden. Lezend en cheddar etend, wacht hij of zij in de tent betere tijden af. De dagwandelaar blijft op het pad om niet te verdwalen en heeft de stormwind tegen. De doe-het-zelver heeft alternatieven op zijn kaart staan, verdwaalt met een gerust hart en verlegt zijn route zó dat hij wind mee heeft. Wordt de dagwandelaar verleid tot onveilig gedrag om toch die top binnen te halen, de langloper zegt ‘morgen is er weer een dag’ voordat hij te moe is om te navigeren, of ziet juist lekker af, in de wetenschap dat hij binnen een uur in zijn tent zit. Lees het artikel van Paul Hesp maar, daarin zijn al deze situaties terug te vinden.
Hemel & Hel: Een tocht door Schotlands ‘Rough Bounds’...

Opportunisme is het middel, vrijheid de beloning.

Een eigen route ontwerpen
Een blik op de kaart. Er lijken weinig wegen te lopen, maar nadere bestudering leert dat alle lege stukken door karrensporen en (jacht-)paden worden doorsneden. Het uitdokteren van een etappe begint met het leggen van de makkelijkste oversteek van het gekozen gebied, de basisroute, over bovengenoemde paden. Een veel voorkomende afstand is 40-50 km. Als er voldoende eten mee is, blijft er dus tijd over om de basisroute ‘aan te kleden’. Er kunnen, met of zonder volledige bepakking, heuvels worden opgenomen in de route. Een omweg naar een extra mooie kampeerplek kan ook.

In Holland voor de kachel, maar zelfs een dag van tevoren, kan je niet weten wat de omstandigheden ter plekke zullen zijn en wat je aankan. Voor de zekerheid teken je alle mogelijke routes in op de kaart. De droomroute heb je in gedachten, maar omstandigheden ter plekke zijn doorslaggevend. Is het pleurisweer, of is de overmoed ineens verdwenen, dan kan je putten uit een voorraad alternatieven, inclusief afwachten of omkeren. Het grootste gevaar is het ‘moeten’ van de wandelaar zelf. Bescheidenheid, flexibiliteit en gezond verstand vergroten de kans op een veilige ontmoeting met de schoonheid van de Highlands aanzienlijk.

Een onverwacht grote, moeilijk te schatten factor is het psychologisch effect van het Schotse weer. Onder de indruk van de toorn van de weergoden maakt een wandelaar soms slechte keuzes, waar niets doen of ‘eerst wat eten’ beter is, gevolgd door een oordeel gebaseerd op de feiten. Dit is alleen te leren door te doen. Ervaring is nog altijd een optelsom van ‘near misses’, zegt Hamish Brown.

Schotland heeft op de wandelaar een aantrekkingskracht als die van een onafzienbare snoepwinkel op een kind. Dan wil je geen voorverpakte puntzakken waar ook die vieze in zitten, je wilt zelf scheppen. En probeer maar eens misselijk te worden van Schotland.

Het inschatten van de moeilijkheidsgraad van een wandeling

	Afstand en duur: Tel alle kilometervakjes waar een route door loopt, dit geeft een realistische (hoge) schatting van het aantal af te leggen kilometers. In ongebaand terrein kun je uitgaan van 3 - 3½ km per uur en 15 min per honderd meter klimmen. Deze beide vuistregels moeten persoonlijk geijkt worden, maar blijken goed te kloppen.
	Terrein: het terrein is in de regel zwaar. Laag terrein is vaak kleddernat. Hogerop is het meestal een stuk beter afgewaterd, met kortere vegetatie en meer kale rots. Aangeplant bos is ondoordringbaar.
	Droge kampeerplekken. Een vlak en afgewaterd stekkie vind je dichtbij riviertjes. Rivieren die als enkele lijn op de kaart staan, zijn over te steken. Maar Schotse rivieren stijgen snel na zware regenval. Wees daarop bedacht. Op windstille plekjes weten, in de zomer, de midges je te vinden.
	Seriousness: deze term duidt op het al dan niet aanwezig zijn van alternatieven. Een heuvel of route is moeilijker naarmate er minder momenten zijn waarop de wandelaar kan ‘uitstappen’. Op woestere bergen is ‘seriousness’ iets om terdege rekening mee te houden, vluchten voor beestenweer is daar moeilijker. De 500 heuvels boven 2500 voet zijn uitputtend beschreven (zie boeken)
	Navigatie: een pad volgen is onvoldoende. Je moet weten waar je bent. De vraag moet zijn ‘hoeveel speling heb ik om toch goed uit te komen’. Als het antwoord is ‘geen’, dan is de moeilijkheidsgraad hoog, nauwkeurige kompaskoersen lopen is moeilijk. Veel speling, een ‘met de helling aan de linkerhand, kom ik bij de rivier, als ik die volg kom ik bij de weg’ is altijd uitvoerbaar, ook bij vermoeidheid.
	Klimmen: Schotse heuveltoppen zijn allen minder dan 3 uur van de begane grond verwijderd en zijn, op een stuk of tien na, te beklimmen zonder speciale uitrusting en rotsklimtechniek. Als je echt moet klauteren, dan zit je fout.

Paden vinden ter plekke
Veel paden staan niet op de kaart, of zijn moeilijk te vinden in het terrein. En er zijn geen markeringen. Zoek naar paden waar het terrein geconcentreerd gebruik afdwingt: over ruggen en graten, langs riviertjes, over passen, langs de lijn met het minste hoogteverlies.

Het uithoren van mensen met meer ervaring (ouwe Schotten) kan veel opleveren. De waarde van verslagen van anderen is betrekkelijk: het weer kan alles op z’n kop zetten, en blinkt de oude Schot uit in understatements, een jonge Engelsman kan schromelijk overdrijven.

Boeken in soorten

Uitputtende beschrijvingen

 

• Het boek om zelf een meerdaagse tocht in Schotland uitzetten dan is 'Scottish Hill Tracks' HET boek. Hierin staan 350 publiek toegankelijke paden door geheel Schotland.
   Scottish Hill Tracks...

• Scottish Mountaineering Club District Guides: alle heuvels in een gebied uitgeplozen, plus een waardevolle opsomming van doorgaande paden (basisroutes).

• SMC’s The Munros en The Corbetts bevat de beschrijving van de paden om in een dagtocht naar de top te lopen.
   Munros...

• W.A. Poucher: The Scottish Peaks. Zeer informatieve foto’s met vrij summiere beschrijvingen.

Dagwandelingen aan elkaar knopen:

 

• Ralph Storer: o.a. 100 best routes on Scottish hills: uitstekende beschrijvingen van dagwandelingen. Aanbeveling: aangegeven grading is realistisch en vaak typisch voor het besproken gebied.

Speuren in andermans reisverslagen:

 

• Hamish Brown: Hamish’s Mountain Walk en Climbing the Corbetts: verhalend, maar absolute goudmijn.

• Dave Hewitt: Walking the Watershed. Hoe een simpel uitgangspunt een rijke wandeling kan opleveren. Veel informatie over terrein buiten de paden.

Geschiedenis

 

• John Prebble – The Highland Clearances

• A.R.B. Haldane – The Drove Roads of Scotland.

Kaarten

Routes in alle moeilijkheidsgraden zijn op onderstaande kaarten-series te vinden.

 

• Harvey Maps
   Harvey Maps...

• Ordnance Survey Landranger (1:50.000)
   Ordnance Survey Landranger...

Links
De voor wandelaars handige links zijn te vinden in de links rubriek van Buitensport-Schotland.nl:
Internetsites met wandelinformatie over Schotland...
Gebiedspecifieke wandellinks...
The Angry Corrie is een internetsite met veel 'inside information'...
Op MunroMagic vind je routebeschrijvingen naar alle Munros...