Clan
In het onherbergzame Schotland woonden voor het jaar 1000 diverse geïsoleerd levende stammen, bestaande uit voornamelijk boeren en schaapherders Zo'n stam kenmerkte zich door een grote mate van onderlinge verbondenheid, waarbij buiten een stamhoofd (de Chief) geen andere vorm van hiërarchie werd onderkend. Ze vormden een soort familie, met stamleden als kinderen. Het Gaelic woord voor stam is ‘clan’.

Deze leefwijze nam steeds duidelijker gestructureerde vormen aan. Hieruit ontstond het clansysteem, een systeem dat berust op wederzijds geven en nemen van Chief en clanleden. De clan bezit grond. De Chief verpacht de grond aan de clanleden (een stuk pachtgrond wordt 'croft' genoemd). Als tegenprestatie biedt de Chief bescherming in tijden van nood. De Chief stelt hiertoe onder meer een leger samen, tevens wordt een stevige hoofdvesting gebouwd. De eenwording van Schotland (in 1034) betekende slechts verandering in formele zin. Het land kwam nu toe aan de koning, om het vervolgens te verpachten aan de clans. De clans hadden zo'n aanzienlijke macht, dat deze verandering in de praktijk nauwelijks merkbaar was. Geleidelijk nam de invloed van de koning toch toe; dit blijkt uit het feit dat later de clan slechts na erkenning van de koning de naam van zijn voorvader mocht dragen.

De Chief was binnen zijn clan een machtig man: zijn wil was wet. Hij bepaalde ondermeer wie tot de clan mocht toetreden. In tijden van strijd voerde hij het clan-leger aan. Er woedde regelmatig strijd tussen de clans. Ieder clan had zijn eigen strijdkreet en zijn eigen strijdkledij. In eerste instantie was dat de tartan, een van wol geweven plaid met een ruitmotief.

Tartan
De tartan wordt als plaid over de schouder gedragen en hangt tot aan het bovenbeen. Vroeger diende de tartan 's nachts tevens als een deken Zo rond 1720 werd het onderste deel van de tartan verwerkt tot rok: de zogenaamde kilt.

Het ruitmotief in de stof van kilt en tartan is karakteristiek voor iedere clan. Tot 1856 werd de wol met natuurlijke kleurstoffen bewerkt De plaatselijke flora was kleurbepalend. Hierdoor zijn per clan de verschillen in kilt- en tartankleuren ontstaan. Na 1856 werden andere kleuringtechnieken ontwikkeld, waardoor meerdere kleurschakeringen mogelijk zijn.

Pipers & Doedelzakken
Iedere Chief van enig aanzien had een personal piper tot zijn beschikking: een doedelzakspeler die verder van alle diensten was vrijgesteld om feesten op te luisteren, gasten te verwelkomen, het leger tijdens de strijd te begeleiden en om de gesneuvelde helden een laatste eer te bewijzen. Vooral tijdens gevechten speelde de personal piper een bijzonder belangrijke rol. Hij speelde dan tot hij er (vaak letterlijk) bij neerviel.

De Engelsen vreesden dit magische instrument. Wie zich personal piper wilde noemen moest rond driehonderd melodieën beheersen, waaronder 'pibrochs' (krijgsliederen van de clan), 'laments' (rouwmuziek voor gevallen helden) en 'reels' (dansmuziek). Het Piping College van de Mac Crimmons -rond 1500 op Skye opgericht- was befaamd. Een opleiding tot personal piper duurde zeven jaar.

De tradities uit het oog verloren?
Na de Clearance –een periode begin negentiende eeuw waarin de bevolking van de Highlands door economische recessie en geweld werd gedwongen om te vertrekken naar de Lowlands of emigratie- is de rol van de clan uitgespeeld. Het eens zo machtig systeem was vernietigd. De Chiefs waren verworden tot adel, die soms vanuit Londen het clansgebied geheel voor eigen winstbejag beheerde. Bij schulden kwam de grond ook in handen van Engelsen: buitenlanders! De gemaal van Queen Victoria toonde zich, na een bezoek in Schotland, in een Schotse ruit. Hierdoor leefde halverwege de 20e eeuw de belangstelling voor tartan en andere tradities weer op.

Highland Games
Tegenwoordig wordt er uit nostalgie veel gedaan om bepaalde clantradities in ere te herstellen. Zo worden er jaarlijks op verschillende plaatsen de ‘Highland Games’ of ‘Gatherings’ gehouden. Dit zijn traditionele Schotse bijeenkomsten die nog stammen uit de 11e eeuw. De verschillende clans konden hier hun krachten meten met sporten, doedelzakspelen en volksdansen. Tegenwoordig kan iedereen aan de spelen meedoen. Spectaculaire Highlandsporten als 'Tossing the Caber' (boomstamgooien, waarbij een 7 m lange stam van meer dan 50 kg na een korte aanloop naar voren wordt geworpen en wel zo dat de stam een boog van 180 garden beschrijft), 'Throwing the Hammer' (hamerwerpen), 'Putting the Shot' (een 25 kg zware kogel moet achterwaarts over een lat, die op 4 â 5 m hoogte hangt, worden gegooid) en 'Tug -o'War' (touwtrekken) worden nog steeds gespeeld. De doedelzakwedstrijden zijn onderverdeeld in drie categorieën; de dansmuziek, de militaire marsmuziek en de klassieke gelegenheidsmuziek waaronder de hartverscheurende 'Laments'. Typische Highland dansen zijn de ‘Ghillie calum' (zwaarddans), de 'Highland Fling', de 'Seann truibas' (broekendans, ontstaan na de slag van Culloden toen het dragen van Kilts verboden was), de 'Heel' en de 'Strathspey'.