Schotten hebben een groot historisch besef. Hun bestaansrecht als aparte natie ligt namelijk in de historie van het Schotse volk. Vandaar dat historische plaatsen en plekken in Schotland duidelijk aangegeven zijn. De 'Forty Five' opstand, onder leiding van de Bonny Prince Charles (Prince Charles Edward Stuart), spreekt meer tot de verbeelding van de Schotten dan welke periode ook van de Schotse historie. De gebeurtenissen en daden zijn ernstig geromantiseerd in verhalen en liederen.

Hieronder heb ik gepoogd de, enigszins ondoorzichtige, historie van de Jacobiet Opstanden kort en bondig weer te geven. De Jacobiet Opstanden en de naam van de leider van de Forty Five, Bonny Prince Charles, kom je namelijk vaak tegen in de Highlands.

Het Stuarts-koningshuis en de Jacobieten
De Jacobieten zijn aanhangers van het Stuart-koningshuis. Veel Stuarts-koningen heetten namelijk James. De naam Jacobieten is afgeleid van het Frans voor James: Jacobus.

Het Stuart-koningshuis is van oorsprong Schots, maar aasde ook op de Engelse troon. Mary Queen of Scots is misschien wel de bekendste Stuart-vorst. Ze werd in 1587 onthoofd door haar nicht, de koningin van Engeland, uit vrees voor haar aanspraak op de Engelse troon. In 1603 verkregen de Stuarts de Engelse troon door overerving bij de (kinderloze) dood van Engelse koningin. De Stuarts gingen Schotland vanaf dat moment besturen vanuit London, Schotland bleef echter een apart koninkrijk tot 1707.

De Stuarts zijn een katholiek koningshuis met sterke banden (door huwelijken) met Frankrijk. Het katholieke Frankrijk en het protestantse Engeland waren echter aartsvijanden in die tijd. Ook de bewoners van de Schotse Lowlands waren voornamelijk protestants, met als belangrijkste voorvechter John Knox. Uiteraard leverde dit de nodige conflicten op tussen de Stuarts-vorsten en de adel en bevolking. Bij conflicten waren het veelal de Highlanders die de Stuarts-vorsten steunden terwijl de Lowlanders aan de Engelse zijde stonden.

William
Eind 17e eeuw eindigde de mannelijke lijn in opvolging van de Stuart-koningen. James VII (James II van Engeland) vluchtte weg naar (katholiek) Frankrijk nadat 'onze' stadhouder Willem III met een leger voet aan wal had gezet in Engeland. Willem was gevraagd door het Engelse Parlement, de impopulaire en steeds verder van het protestantse volk verwijderde katholieke koning, James VII te verdrijven. Willem was nota bene een schoonzoon van James VII aangezien hij getrouwd was met zijn (protestantse) dochter Mary. William was tevens een kleinzoon van de vader van James VII en was dus getrouwd met zijn nicht!

Na de vlucht van James VII boden de Engelsen als zowel de Schotten de troon aan Mary en William. James VII ging in ballingschap in Frankrijk. De Franse koning Lodewijk de XIV steunde, puur uit eigen belang, het Stuarts-koningshuis. Hij zag liever een katholiek op de troon in Engeland.

William verplichte de clanshoofden (clan is een stam/familie) dat ze een eed van trouw aflegden aan hem. De clanshoofden weigerden dit indien ze daartoe geen permissie kregen van de gevluchte James VII. Deze permissie kwam slechts een paar dagen voor de uiterste datum die William gesteld had. Het clanshoofd van de MacDonalds uit Glen Coe was aanvankelijk naar een verkeerde plek gereisd om de eed te onderteken en uiteindelijk door een sneeuwstorm te laat met het ondertekenen. Een maand later werd een dertigtal mensen -voornamelijk vrouwen, kinderen en ouderen- van zijn clan afgeslacht door een clan die William zeer trouw was, de Campbells. Het is bekend geworden als de Massacre of Glen Coe.
Massacre of Glen Coe...

Zijn laatste beetje populariteit in Schotland verloor William door niet akkoord te gaan met de stichting van een Schotse kolonie in Zuid Amerika. Bedoeling was zo de Schotse economie te stimuleren. Bang om de Engelse belangen te schaden en de Spanjaarden te beledigen, hield William de oprichting tegen. Het kostte veel Schotten het leven, alsmede veel Schots geld.

Bij de dood van William werd in Schotland menig glas geheven.

De komst van de Hannoverians
In 1701 stierf de verbannen James VII. De Jacobieten beschouwden zijn zoon uit zijn tweede huwelijk als de rechtmatige troonopvolger. Na de dood echter van William in 1702 (Mary was al dood), verkreeg Anne, het protestantse zusje van Mary, zowel de Schotse als de Engelse troon. Queen Anne verenigde de beide tronen in 1703. Dat wil zeggen Schotland en Engeland vanaf dat moment onder hetzelfde parlement vielen. De Schotse koning(in)en hadden Schotland al sinds 1603 bestuurd vanuit London, door de vereniging van de parlementen werden echter de wetten gelijk aan die van Engeland. De Schotten werden een minderheid.

Queen Anne stierf kinderloos in 1714 en het nauwst verwante protestantse familielid was haar neef George, een Duitse prins uit Hannover. De verenigde troon werd door het Parlement toegewezen aan deze Duitse prins, die geen eens Engels sprak! Het is het begin van Hannoverian-koningshuis. De huidige koningin Elizabeth stamt direct uit deze familielijn, maar tegenwoordig wordt het koningshuis Windsor genoemd. Overigens is Elizabeth, Queen Elizabeth II van Engeland en Queen Elizabeth I van Schotland!

Jacobite Rises
In 1689 waren de Jacobieten al, onsuccesvol, in opstand gekomen. De onvrede bleef en het politieke beleid van William en de vereniging van de parlementen maakte de onvrede groter. De troonopvolging naar de Duitse prins ging de Jacobieten te ver. De Jacobieten kwamen wederom in opstand om het Stuarts-koningshuis te restaureren op de troon. Dit is de Jacobieten opstand van 1715 - 1716.

In 1719 was er wederom een Jacobieten opstand. In dit geval was de Spaanse Regering (katholiek!) akkoord gegaan om tegelijkertijd met de Jacobieten opstand een landing uit te voeren met 5.000 manschappen en wapens voor nog eens 30.000 manschappen op de westkust van Engeland. Door het slechte weer landen slechts 300 man op de Schotse kust. Ook was de Jacobieten opkomst erg mager, de slechte afloop van de 1715 rebellie zat nog in het hoofd van de Jacobieten. Ook deze opstand liep binnen enkele weken slecht af voor de Jacobieten in de Battle of Glen Shiel.

In 1725 werd er begonnen met de aanleg van een wegennet in de Highlands. Hierover konden de regeringstroeppen zich snel en met zwaar materieel kunnen bewegen. Zodoende kon het roerige volk in de Highlands onder de duim gehouden kunnen worden. Tegenwoordig vind je nog veel restanten van deze Militairy Roads.
Kanonnenvoer, Vee & Vis...

De grootste Jacobieten opstand stond onder leiding van Charles Edward Stuart. Hij is bekend geworden als Bonny Prince Charles. Hij was een (katholieke) kleinzoon van de laatste Stuart koning (James VII) en groeide op in Frankrijk. Het is deze Bonny Prince Charles die op 25 juli 1745 in Glenfinnan lande en het vaandel voor de Forty Five Rebellion hees (19 augustus 1745). Het verkrijgen van de Schotse troon was niet zo'n probleem voor Prince Charles Edward (17 september 1745). Maar de Bonny Prince ging echter voor de gehele Britse troon. Bij zijn mars naar London (1 november 1745) lieten de Engelse en Welshe Jacobieten hem echter in de steek en ook de Schotse Jacobieten zagen niet allemaal evenveel heil in het vechten voor de Engelse troon. Hij macheerde tot Derby zo'n 200 kilometer van Londen (6 december 1745). De noodzakelijke steun van Franse troepen bleef uit. Hij moest zich dan ook terugtrekken. Hij bereikte Glasgow, maar hij werd daar slechts lauw ontvangen (20 december 1745). Edinburgh was inmiddels alweer in handen gevallen van een regeringsleger. Door gebrek aan eten, de lange marsen wa het moraal van zijn leger sterk gedaald. Zijn mannen begonnen dan ook te deserteren. Bonny Prince Charles zag zich genoodzaakt terug te trekken naar de Highlands. Op 16 april 1746 leed hij zijn definitieve nederlaag in de Battle of Culloden (nabij Inverness).

Het woord burgeroorlog is misschien een beter woord voor deze Forty Five Rebellion. Delen van de bevolking waren voor de restauratie van het Stuart-koningshuis en andere tegen. Het ronselen van manschappen voor de beide legers ging niet altijd vrijwillig. Edelen gokten soms op beide paarden door zoons in beide kampen te laten meevechten. In dat geval konden zich altijd beroepen op het steunen van 'de zaak'.

Na de nederlaag in de Battle of Culloden moest Bonny Prince Charles vluchten. Vijf maanden lang zwierf hij als een vluchteling door de Highlands. Op zijn hoofd stond een prijs van £30.000, in die dagen (1746) een enorme som geld. Iedereen die hem hielp was strafbaar. Maar hij werd niet verraden, en hij werd bewonderd om zijn moed en durf. Op 19 september 1746 stapt hij, veertien maanden na zijn aankomst en slechts een paar kilometer verwijdert van zijn landingsplaats, aan boord van een schip wat hem naar Frankrijk bracht, zijn geboorteland!

Gevolgen
Na de Battle of Culloden breken er harde tijden aan voor de Highlands. De dorpen van de clans die de Bonny Prince steunden worden geplunderd door de (Engelse) regeringstroepen. Het dragen van kilt, tartan of andere Highland klederdracht werd verboden. Het recht van de clanshoofden om rechtspraak uit te oefenen werd afgeschaft. Het eeuwenoude clansysteem werd doorbroken.

Het clanshoofd was geen persoonlijk eigenaar van de grond in het oude clansysteem. De status van het clanshoofd werd nu echter veranderd in die van een grootgrondbezitter, hoewel de loyaliteit met de bevolking nog lang bleef bestaan. Na de plunderingen ging het weer redelijk voortvarend met de Highlands. De rolverandering van het clanshoofd van de beschermende patroon in een exploiterend en consumerend eigenaar werd pas later duidelijk. In de periode van de Highland Clearances werden de Highlands namelijk bruut en grootschalig ontvolkt ten behoeve van de extensieve schapenteelt.