Het einde van Europa. Dat kwam bij mij op toen ik in de kleine vissershaven van Mallaig over het loch uitkeek naar de afwijzende besneeuwde bergen. Een zwerm meeuwen scheerde krijsend over. Waarschijnlijk op de terugweg van de Hebriden-archipel, een verzameling woeste eilanden die slordig verspreid liggen langs de noordwestkust van Schotland. Het was drie uur 's middags en op deze decembermiddag begon het al weer te schemeren. Opeens hoorde ik achter mij geschuifel. Toen ik mij omdraaide zag ik een oude man langzaam en onzeker steunend op zijn wandelstok komen aanlopen. 'Ik zie dat je naar de bergen van Knoydart kijkt.', zei hij tegen mij met een Amerikaans accent. Ik had verwacht dat de doorgroefde kop onder de typisch Britse 'country'-pet iets onverstaanbaar Schots of wie weet Gaelic zou mompelen. Waarschijnlijk had hij mijn verbaasde reactie opgemerkt. 'Ik kom uit Inverie in Saskatchewan, Canada. Donald MacRae is mijn naam. Mijn vader emigreerde naar Canada vanuit waar jij naar stond te kijken.' Ik was verbaasd.

Uitzicht vanaf de bergtoppen van Knoydart naar het oosten

We hadden als redactie van Discovery Planet deze reportage gepland om een tocht te maken door wat bekend staat als Schotlands ruigste natuurgebied. Knoydart is een schiereiland waar afgezien van een paar huizen en de meest afgelegen pub van Groot-Brittannië alleen maar woeste bergen te vinden zijn. Er lopen geen wegen en de bevolkingsdichtheid is feitelijk nul. Knoydart is alleen bereikbaar met een kleine boot, de Western Isles, die drie keer per week de verbinding onderhoudt met het handjevol mensen aan de rand van Schotlands laatste wildernis. Donald MacRae vertelde me aan de haven zijn levensverhaal. 'Ik ben uit de prairie van Saskatchewan teruggekomen om de geboortegrond van mijn familie te zien. Mijn vader is als kleine jongen vanuit Knoydart in 1887 geëmigreerd naar Canada. Onze familie woonde eeuwen lang in Knoydart. We hadden er een kleine boerderij met wat koeien. Als laatsten van onze clan zijn we in 1887 gedwongen door de 'laird' van ons land gezet. Hij vond het belangrijker dat er schapen in onze vallei konden grazen. Ik ben nu 86 en wou terug naar de overblijfselen van onze boerderij. Het kan helaas niet want mijn benen zijn te oud geworden om de reis te volbrengen. Ik kom zelfs de Western Isles boot niet meer op. Ik moet maar tevreden zijn met het uitzicht op de bergen van Knoydart.' Het weemoedige verhaal van de oude man maakte wat bij mij los. Ik vertelde hem dat wij morgen per Western Isles zouden vertrekken naar Knoydart om daar enkele van de besneeuwde bergtoppen te beklimmen. Donald MacRae greep mij plotseling met onverwachte kracht bij mijn schouder. Hij smeekte mij. Hoe kon ik weigeren? Toen ik het goedkope havenhotel binnenstapte zei ik tegen Roland Prinsen: 'We hebben een belangrijke missie te vervullen.'

De Western Isles ploegde door de golven. Het buiswater spatte af en toe over ons heen terwijl we naar de bergen keken die steeds dichterbij kwamen. Zeehonden tilden parmantig even hun kop boven het water uit. Na een uurtje varen meerde de kleine boot af bij de paar gebouwen en de pub. Een enkele bewoner van het gehucht staarde ons aan. Het leken me vluchtelingen van onze Westerse wereld. Lange haren en paardenstaarten completeerden het beeld van een soort hippie-gemeenschap aan de uiterste rand van onze maatschappij. Deze bewoners vertegenwoordigden niet meer de wereld waaruit Donald MacRae was voortgekomen. Als andere vluchtelingen van de Westerse maatschappij schouderden wij onze rugzakken en trokken de witte wildernis van Knoydart in. Op de kaart had Donald MacRae ons aangewezen waar de kleine boerderij van zijn clan lag.

Toen we na enkele uren lopen in de 'glen' (glen = dal) aankwamen zagen we de geboortegrond van de MacRae's. De muren en de schoorsteen stonden nog steeds overeind. De stenen waren zonder gebruik te maken van cement op elkaar gestapeld. Dat was met zulk vakmanschap gedaan dat ze al meer dan 100 jaar het barre Hooglanden-klimaat trotseerden. Even verderop sloegen we in de buurt van het dennenbos achter de ruïne onze tent op. Het begon 's nachts te sneeuwen. In Knoydart hoefde je geen zorgen te maken over een witte Kerst.

Met elke stap probeerde ik mijn stijgijzers in de keiharde sneeuwplaat van de bergwand te trappen. Onafgebroken werkten we ons naar boven. Geconcentreerd prikten we de skistok, ijsbijl en stijgijzerpunten in de sneeuw. Monotoon vervolgde dit ritme zich. Maar bij elke stap omhoog kwam de top meer in zicht. Toch nog eerder dan waarop ik me had ingesteld stonden we op de topkam. Vermoeid hing ik over m'n skistok om een imponerend landschap in mij op te snuiven. Onder onze voeten lag een landschap met onuitspreekbare Gaelic (Keltische) namen. Sgurr nan Eugallt, Luinne Bheinn, Sgurr Coire Choinnichean. Mysterieuze namen voor een mysterieus en nu leeg landschap van bergen en water. Over de smalle besneeuwde bergkam klommen we naar de hoogste top van Knoydart. De Ladhar Bheinn is maar 1020 meter hoog. Maar in de winterse verlatenheid voelde het of Roland en ik op een Himalayatop stonden. Zoals Donald MacRae mij had verteld keken we vanaf de top neer op de ruïne van de boerderij. Ik groef onder de sneeuw en stopte een steen in mijn zak.

Na vier dagen van klimmen en trekken door de wildernis waarbij we herten en steenarenden zagen kwamen we terug bij de schaarse huizen aan de rand van Knoydart. In de 'remotest pub' vertelde ik aan de kroegbaas over het tweede verzoek van Donald MacRae aan mij. Drie van de 'hippie-achtige' bewoners trokken onmiddellijk het dennenbos in achter de huizen. Even later klonk het niet helemaal in Knoydart passende geluid van kettingzagen. De volgende dag zou de Western Isles weer komen om mij en Roland op te pikken.

Trots voeren we terug naar Mallaig. Toen we de haven naderden zag ik hem al staan. Krom gebogen over zijn wandelstok. Terwijl de Western Isles afmeerde sprong ik op de havenkant. Donald MacRae greep me weer krachtig bij mijn schouder. 'En…?' vroeg hij nieuwsgierig. Ik drukte hem de steen van de top van de Ladhar Bheinn in zijn handen. Zijn ogen kregen een gelukkige uitdrukking. Eindelijk kon hij een stukje Knoydart naar de prairie van Saskatchewan mee terug nemen. Daarna viel zijn blik op de stapel dennenbomen die op het dek van de Western Isles lagen. 's Avonds was het Marine Hotel in Mallaig waar Donald MacRae logeerde feestelijk versierd met dennenbomen uit Knoydart. MacRae snoof de geur van zijn families geboortegrond op. Zijn Kerstmis van 1999 was volmaakt. Droomde ik of is Kerstmis in Schotland gewoon het mooist?

Voor de ondersteuning bij dit bijna ware Kerstverhaal bedanken wij:

• British Travel Services - Wernard Immink
• DFDS Seaways
• British Rail
• Birdland / Adventure Food - Hans v/d Meulen
• Peak Performance