Rua Reidh-vuurtoren

De noordelijke Atlantische Oceaan was 1000 jaar geleden de natuurlijke zeilroute voor de Vikingen. Van Scandinavië reikte over die koude en grillige zee de wereld van de Vikingen tot aan de oostkust van Canada. Van die koude en natte, noordelijke wereld maakte ook Schotland deel uit. Nergens komt dat Vikingkarakter van Schotland beter naar voren dan in het verre en lege noordwesten waar zeelochs als Noorse fjorden de bergen binnendringen en het landschap boomloos en steenhard is. En bergen, kapen en andere markante punten dragen in dit Scandinavië van Groot-Brittannië oud-Noorse namen. Ben je gevoelig voor het noordelijke licht dat plotsklaps door de donkere wolken prikt, dan zie je in de atlas het verre noordwesten van Schotland aan voor een Vikinghelm. Zo'n helm met van die vogelvleugels.

De vleugel priemt noordoostwaarts terug over de Noordzee waarin 1263 koning Hakon met zijn vloot van 100 drakar-schepen bij Cape Wrath (oud-Noors voor een omkeerpunt) verscheen. De laatste Vikinginvasie van het vasteland van Schotland was begonnen. Tijdens de veldslag bij Largs werden de Vikingen door de Schotten verslagen. De Vikinghelm kreeg daardoor die unieke onuitspreekbare mix van Gaelic (Keltische) en oud-Noorse landschapsnamen. Nu is de Vikinghelm, het Scandinavië van Groot-Brittannië, een unieke Europese wildernis doorwasemt met een avontuurlijke geschiedenis. Bedenk dat deze Schotse wildernis, die zo op Noorwegen lijkt, op haar noordelijkste puntje bij de Shetland-eilanden verder noordelijk reikt dan zuidelijk Groenland. En sta er bij stil dat de Noordatlantische brekers die tegen Cape Wrath te pletter slaan hun eerste land ontmoeten sinds ze als noordpoolijs smolten.

Vuurtorenromantiek

'De storm dreigt me even omver te blazen. Op een heuvel boven Loch Torridon weet ik me nog net schrap te zetten. Ik draai me om zodat m'n gezicht even niet gezandstraald wordt door hagelkorrels. In de heide zie ik iets glinsteren. Als ik door m'n knieën zak zie ik een zilveren armband met runentekens. Hier in Diabaig (oud-Noors voor diepe haven) vind ik een Vikingschat?'

Licht... Licht verbreekt gewelddadig het verhaal. Een lichtstraal zwenkt door de donkere kamer. Ik droomde en de lichtstraal maakt aan de droom een einde. Maar wat geen droom is, is dat ik hier op een eenzaam punt aan een doodlopende weg op de Schotse noordwestkust in een vuurtoren logeer. De lichtbaan verbrak mijn droom over een Vikingschat bij Diabaig. De vuurtoren Rua Reidh is in 1910 gebouwd door een neef van de beroemde schrijver Robert Louis Stevenson, de man die Schateiland en de schizofrene karakters Dr. Jekyll en Mr. Hyde verzon. Dr. Jekyll, die door een geheimzinnig drankje, in het monster Mr Hyde veranderde. Vuurtorens, een symbool van romantiek. Wie zou er niet in willen logeren?

De Stevensonfamilie, waar Robert Louis het zwarte-schrijvers-schaap van was, was betrokken bij het ontwerpen en bouwen van vuurtorens op de meest onmogelijke plekken op de Schotse kust en eilanden. Plekken zo geïsoleerd en onder constante dreiging van de Atlantische Oceaan dat er de gekste verhalen de ronde gaan over Schotse vuurtorens. Het grootste Schotse vuurtorenmysterie speelde zich af in 1900 op de Flannan-eilanden. Minuscule eilandjes, zelfs nog ten noordwesten van het Hebrideneiland Lewis gelegen, onderworpen aan de terreur van furieuze winterstormen. Op één van die eilandjes, Eilean Mor, had diezelfde neef van Robert Louis Stevenson die 'mijn' Rua Reidh-vuurtoren had gebouwd ook in 1899 een vuurtoren gebouwd.

Op 15 december dat jaar ziet het schip Archtor dat het licht van de vuurtoren op Eilean Mor niet brandt. Elf dagen later vaart het bevoorradingsschip Hesperus naar de vuurtoren zonder dat ze iets weet over de waarneming van de Archtor. Ook zij zien geen licht of teken van leven. Als ze aan land gaan is er geen spoor van de drie vuurtorenwachters op Eilean Mor te vinden. Alles ziet er correct, zelfs de deuren zijn afgesloten. Slechts een omgevallen stoel in de keuken en achtergebleven oliegoed en laarzen van één van de wachters wijzen op iets van een haastig vertrek uit de vuurtoren. Maar de mannen konden niet per boot zijn vertrokken want die hadden ze niet. Zijn ze soms door de soms meer dan dertig meter hoge golven die op het eilandje te pletter slaan van de klippen weggerukt? Maar de voorschriften verbieden dat alle drie de vuurtorenwachters de vuurtoren verlaten. En waarom zijn dan de laarzen en het oliegoed achter gebleven? Is één van de vuurtorenwachters door de eenzaamheid krankzinnig geworden en heeft hij de anderen vermoord en daarna de hand aan zichzelf geslagen? Nooit is het raadsel opgelost.

Vuurtorens zijn zoals de auteur gelukkig minder extreem merkte bakens van avontuur en romantiek. De Rua Reidh-vuurtoren is sinds enkele jaren geautomatiseerd en de vuurtorenwachter is met pensioen. Je kunt er nu als liefhebber van eenzaamheid en natuur logeren. We brachten er onze dag door met klimmen op de nabij gelegen rotsen. Terwijl we met onze touwen aan de 750 miljoen jaar oude Torridon-zandsteenrotsen hingen spoelde de zee tegen de voet van de rotsen. Op de top van de rotsen zagen we zeehonden hun hoofden boven water uitsteken. Nu zijn zeehonden aan de Schotse noordwestkust niets bijzonders. Wat wel bijzonder was dat we dwergvinvissen, een walvis die zo'n tien meter groot kan worden, voorbij zagen trekken. De eenzame Rua Reidh-vuurtoren bleek een voortreffelijk 'whale watching'-uitzichtspunt te zijn. Morgen een nieuw avontuur, een dag zeekajakken in Loch Gairloch. Ik zak weer weg in mijn dromen die nu geen vuurtoren meer kan verstoren.

Bein Eighe, de stormberg
Wat ook geen droom was waren de dagen in de bergen bij Loch Torridon voordat we in de vuurtoren logeerden. Samen met de gidsen Andrew en Ben van North-West Frontiers beklommen we de machtige toppen van de bergkam Beinn Eighe. Toen was de storm levensecht en moesten we steun vinden met onze skistokken anders zouden we op de topgraat omvergeblazen worden. We hadden een oneindig uitzicht over een door mensen verlaten landschap. Maar deze laatste Europese wildernis staat ook onder bedreiging. Terwijl de wildernis van de Hooglanden allang door avontuurlijk toerisme de belangrijkste inkomensbron is denken energiemaatschappijen en veel locale inwoners, die niet van het toerisme profiteren, dat het woeste landschap waardeloos en dus weerloos is. Onze gidsen wezen ons vanaf de top van Beinn Eighe op een prachtige met meertjes bespikkelde vallei die bedreigd wordt door de bouw van een stuwmeer. De weinige inwoners van dit gebied worden voor toestemming 'omgekocht' door de schenking van een paar duizend Britse Ponden aan de gemeente door de energiemaatschappij. Zo dreigt een uniek Europees natuurgebied te verdwijnen.

Dan is het beter dat een rijke Nederlandse ondernemer als van Fentener van Vlissingen een uitgestrekte estate (landgoed, of zeg maar wildernis om op herten te jagen) koopt. Daardoor wordt de natuur beschermd en heb je als bergliefhebber het recht je over zijn grondgebied te verplaatsen. Vanaf dezelfde top, aan de overkant van een loch, wezen onze gidsen dit 'Nederlandse grondgebied' aan. Ze hadden daarmee veel minder moeite dan de bedreigende stuwmeerplannen. 's Avonds, nadat we Bein Eighe hadden beklommen, reden we over een smalle bergweg ver boven Loch Torridon naar het eenzame Diabag van mijn Vikingschatdroom in de vuurtoren. In de lichtbaan van de koplampen van de auto zagen we een andere maar echte droom. Het stempel van de wildheid van de Vikinghelm van Groot-Brittannië. Herten staken langzaam de weg over en een vos spurtte over het smalle asfaltlint. Als erboven ons een Steenarend had gevlogen hadden we dat ook geloofd.
Fentener van Vlissingen is zelfs actief in het natuurbeheer in Schotland. Zie 'Wolven in de Highlands?'...