Het Schotse winterklimmen is vermaard over de gehele wereld. De ijscondities in de Highlands lokt bezoekers uit geheel Europa en zelfs van Noord-Amerika. Niet alleen in de steile gullies ligt ijs, maar ook de rock faces kunnen bepleisterd zijn met ijs. Oorzaak is de afwisseling van vochtige oceaan depressies en polaire winden, die een frequente variatie in temperatuur tot gevolg heeft. Neerslag en gesmolten sneeuw vriezen aan alles vast. Een speeltuin van ridges, gullies, butresses en faces als resultaat.

Wat, Wanneer & Hoe

Wanneer klimmen?
In een goed jaar kan het ijsklimseizoen al beginnen in november en doorgaan tot in mei. De beste maanden blijven echter februari en maart.

Waar kun je klimmen?
De meest populaire ijsklimgebieden in Schotland zijn Ben Nevis en Glen Coe in het westen en de Cairngorms in het oosten.

Noordwand Ben Nevis: N.E. Buttress Bron: Alan Kimber/Westcoast-Mountainguides ©

De westkust heeft de beste keus aan routes. Op de gullies en ridges op Ben Nevis vind je de langste routes in Groot-Brittannië. De noordoostwand vergt wel een lange aanlooptijd. Een dag op de Ben kun je goed afwisselen met Aonaoch Mor of Glen Coe. Middels de skiliften van het Nevis Range skigebied zijn de korte routes in Aonaoch Mor goed bereikbaar en door de hoge ligging zijn deze routes altijd snel in conditie.
IJsklimmen op de Ben Nevis...

In het oosten liggen de Cairngorms. De Northern Corries zijn zeer toegankelijk en bieden veel eenvoudige en middelzware routes. Andere klimgebieden in de Cairngorms vergen een lange aanlooproute, maar bieden zeker waar voor hun geld.

Wat te klimmen?
De ijsklimroutes zijn in de volgende categorieën in te delen:

 

• Bergrug traverses en met sneeuw gevulde gulllies (Grade I & II)

• Klassieke berggraten (ridges) en gullies met meerdere obstakels (Grade III)

• Moeilijkere routes op pijlers (buttresses), steile gullies en ijswatervallen (Grade IV & V)

• Extreme mixed routes, waarbij dry-tooling technieken gebruikt worden.

De ridges (berggraten) bieden in het algemeen de meest veilige beklimmingen bij niet zo goede omstandigheden. Hier is een geringer risico op lawines en je hebt enige vrijheid in de te volgen lijn. Onder ‘magere’ condities kunnen ridges zelfs hun zomerse karakter en moeilijkheidsgraad verkrijgen. De zwaarste omstandigheden die je kunt aantreffen zijn pakken poedersneeuw bij traverses over horizontale richels en banden (‘ledges’). De lengte van klassieke routes op ridges, zoals de Tower Ridge op Ben Nevis, vereisen dat je op de eenvoudigere stukken gelijktijdige klimt aan kort touw of afzien van (af-)zekeren.

Castle Ridge op Ben Nevis (Grade II) Bron: Alan Kimber/Westcoast-Mountainguides ©

Gullies met natte sneeuw of niet-geconsolideerde poedersneeuw zijn moeizaam en gevaarlijk om te beklimmen. Door de kans op lawines of het afbreken van een sneeuwluifel boven de geul, moet je hier niet gaan klimmen na heftige sneeuwval of inzetten dooi (op de betreffende hoogte!). Maar oude natte sneeuw kan in perfecte conditie komen na een nacht met goede vorst.

Onder deze condities zijn de eenvoudigere sneeuwgullies een genot om te beklimmen, maar helaas komen dat slechts zelden voor. Gullies blijven op zich veel langer in conditie, dan de -tussen de gullies in liggende- ridges en buttresses. Steile sneeuwhellingen in de moeilijkere gullie-routes, zijn de prettige afwisselingen van de moeilijkere passages als schoorstenen, klemblokken, etc. Afhankelijk van de weersomstandigheden kunnen deze laatste pure ijs-uitdagingen zijn, maar ook zeer vreemde rotspassages vormen. In dat laatste geval is het beklimmen ervan eerder een kwestie van ‘doorgaan tot het lukt’ dan een klimtechnische een fraaie oplossing zoeken. De diepere gullies ontnemen je het zicht op de rest van de wand en in een enigszins duistere bekrompen wereld baan je een weg omhoog. Stuifsneeuw tolt soms omlaag in driftsneeuw (‘spindrift’), die je zelfs tot in je onderbroek kan terechtkomen.

IJswatervallen zijn beter voorspelbaar. In zijn algemeenheid: als het ijs dik genoeg is om een forse mep van een ijspickel kan verdragen, dan is de route in conditie (‘in nick’). Of je in dat geval ook afdoende zekeringen kan aanbrengen is een echter een andere kwestie. Randgevallen kunnen voorkomen in de eerste stadia van een vorstperiode (dun ijs en nog geen aangesloten ijsstructuren) en gedurende dooi (risico van het van de rots loslaten van het ijs). De eenvoudigste ijsklimcondities komen, in tegenstelling tot wat veelal gedacht wordt, niet gedurende perioden van zeer lage temperaturen, maar op de eerste dag van de dooi, als het ijs een iets zacht wordt. Omdat dit stadium aan het instorten van de ijswaterval voorafgaat, is een goede inschatting van de ijscondities van groot belang.

Wat heb je nodig?
Voor het ijsklimmen in Schotland zijn er enkele basis alpiene vaardigheden meer dan noodzakelijk. Waarschijnlijk heeft een ervaren winterbergwandelaar meer kennis en vaardigheden in huis dan een technische rotsklimmer. Je moet namelijk niet opzien tegen een langere dag buiten, in de kou en je moet in staat zijn na veel inspanningen je nog steeds te kunnen oriënteren. Wel moet je minimaal in staat zijn een UIAA IIIe graads rotsroute (Franse overall AD- waardering) te kunnen klimmen.

Daarnaast moet je uiteraard een volledige klimuitrusting hebben met gordel, ijspickel en ijshamer, touw, helm, ijsschroeven, nuts, schlinges en goede kleding.

Het is afgezaagd om te melden, maar in de winter is een betrouwbare klimpartner het belangrijkste. Juist het elkaar door en door kennen van de klimpartners, is van groot belang in serieuze omstandigheden.

Schotse ijsklimwaarderingen
In Schotland hebben ze een eigen waarderingsysteem voor de moeilijkheidsgraad van de gehele route en de sleutelpassage. Meer hierover vind je op de aparte pagina 'Schotse ijsklimwaarderingen'.
Schotse ijsklimwaarderingen...

Risico’s, perceptie & toewijding

Risico’s
IJsklimmen is van nature een risicovolle sport. Het is zaak om de risico’s terug te brengen tot een acceptabel niveau. In de eerste plaats is het van belang om je bewust te worden van deze risico’s. Risicoperceptie. De belangrijkste gevaren zijn:

Verslechterend weer

 

• Het aantal dagen dat je kunt ijsklimmen in Schotland is beperkt. Ook bij mindere weersomstandigheden wordt er geklommen. Maar er is een verschil tussen mindere weersomstandigheden en stormachtig weer. In dat laatste geval kan de wind zo hard waaien, dat de afdaling een hel wordt en oriënteren bijna onmogelijk. ’s Ochtends is het nog eenvoudig om je plannen te veranderen (omdraaien) bij de eerste tekenen van storm. Als je aan het klimmen bent – en ook geen goed zicht hebt op het weer op de top- kan je voor verrassingen komen te staan.

Basale klimmers vaardigheden

 

• Zoals al gemeld zijn enkele basis alpiene vaardigheden meer dan noodzakelijk, zoals het goed kunnen lopen op stijgijzers, navigeren en remmen met een pickel op steile hellingen. Uiteraard moet je een goede conditie hebben.

Lawines

 

• Sneeuw op berghellingen en het gevaar op lawines gaan hand in hand. Alleen in het geval dat er slechts een zeer dun laagje sneeuw ligt, of als alles keihard bevroren is, dan is er weinig aan de hand. Dat je je realiseert dat je in lawinegevaarlijk terrein begeeft en kennis van waar en wanneer het risico het grootst is, scheelt al heel veel. Eenvoudige sneeuwgullies (Grade I), die (ook) als afdaalroutes worden gebruikt, kunnen onder bepaalde condities zeer gevaarlijk zijn. In de actuele lawineberichten wordt nader ingegaan op mate van het risico en de gevaarlijke locaties. Op deze website wordt in apart artikel nader ingegaan op lawines en het lawinerisico voor bergsporters.
   Lawines in de winterse Highlands...

Zekeren

 

• In de meeste gevallen zijn ijsroutes slechter af te zekeren, dan zomerroutes. Zelfs de als ‘veilig’ aangegeven mixed routes, zijn nog altijd meer risicovol dan de gemiddelde zomerse rotsbeklimming. Ook zijn de consequenties van een val, veel groter in de winter dan in de zomer (koud, kort licht).

 

• Het plaatsen van (tussen-)zekeringen in de winter is lastiger en de kracht die ze kunnen houden is veelal geringer. Zichzelf verklemmende zekeringsapparaten zoals friends en camelots, die in verijsde scheuren worden geplaatst zijn zo goed als waardeloos. In Schotland wordt het gebruik van haken esthetisch onverantwoord gevonden, maar voor ijsklimmen geldt een uitzondering. Zeker als ijsroutes lijnen volgen die niet door rotsklimmers gebruikt worden. Neem dan ook altijd enkele mephaken mee, maar plaats ze alleen als je echt niet anders kan. Een nut is altijd sneller gelegd!

 

Afdaling

 

• De afdaling volgt na een vermoeiende dag en veelal in de schemer of in het donker. De kans op oriëntatiefouten is daardoor vergroot. In sommige gevallen daal je af door tot 45 graden steile gullies (Grade I). Op deze verijsde sneeuwhelling is het maar de vraag of een pickelrem effectief kan zijn. Klop regelmatig je stijgijzers leeg, als deze stolt onder je schoenen.

Toewijding
In de winter kun je de technische moeilijkheid van een klim niet scheiden van de altijd aanwezige kans op een ongeluk. Sneeuw en ijs zijn van nature onbetrouwbaar om in te klimmen en te zekeren. Feitelijk is de voorklimmer in veruit de meeste gevallen aan het soleren. Vallen is niet aan de orde en ook de naklimmer kan niet geheel vertrouwen op de zekeringketen. Nergens kun je je echt ontspannen. Zelfs niet op een grote brede band tussen twee touwlengten in en niet op de top. Er is altijd nog een afdaling en gezien de korte dagen, waarschijnlijk in het schemerdonker.

IJsklimmen vergt dan ook een grote toewijding. Maar daar wordt niet mee bedoeld dat je de nodige voorzorgsmaatregelen overruled. Het is risicoperceptie, het nemen van gerichte maatregelen en het voorkomen dat irrationele angst vermengd wordt met een reële inschatting.

Praktisch

Uitvalbasis
Een goede uitvalsbasis is cruciaal. Daarbij is het hebben van een droogruimte, misschien wel de belangrijkste factor. Hoe wil je de volgende dag gaan klimmen als je schoenen nog nat zijn? Daardoor wordt kamperen en sommige bothies (basale schuilhutten) eigenlijk onmogelijk. Feitelijk moet je de beschikking hebben over een auto om snel naar de diverse gebieden te komen.

Je doet er goed aan om compleet voorzien van voedsel, informatie, uitrusting en transport naar je uitvalsbasis te gaan. Anders verdoe je tijd met het regelen van al die zaken.

De lange aanlooptijden en het beperkte licht, zeker in december en januari, maakt een vroege start noodzakelijk. Veelal in het donker. Het is noodzaak dat je alle lastige passages (ook van de afdaling) in het licht doet. Reken daar vanuit terug voor de vertrektijd.

Winterklimmers zijn geobsedeerd door het weer en niet zonder reden. Het weer gedurende langere tijd bepaalt of er überhaupt ijs of sneeuw is. Vorst en dooi bepalen de condities van het ijs op dat moment en op regionaal niveau. Harde wind in het dal, betekent storm op de bergkammen. Mist bemoeilijkt de oriëntatie naar de instap van de route maar ook in de afdaling. Lawinerisico’s loeren er in de aanlooproutes, afdalingen en voor ijsroutes in gullies. Het opvragen van het lawinebericht, en deze kunnen interpreteren waar de verhoogde risico’s zijn, is slechts een deel van het verhaal. Er naar handelen is noodzaak.

Cursus?
Indien je je niet geheel zeker voelt over het zelfstandig ijsklimmen in Schotland, dan moet je een cursus gaan volgen of een berggids inhuren. Laat je daarbij leiden door de kennisoverdracht en niet door het klimmen van fameuze routes.

Meer over ijsklimmen
Op Buitensport-Schotland.nl vind je veel artikelen over ijsklimmen.
IJsklimmen in Schotland...