Nog twee bergen en dan was het officieel, dan had Jaap Röell alle 284 Munros van Schotland beklommen. Voor de gelegenheid ging zijn halve familie mee, en een verslaggever.

Dikke, harde regendruppels vallen te pletter op mijn gezicht. De razende zuidwestenwind rukt aan mijn kleren en beukt tegen mijn lijf. Naar beneden, wil ik. Naar boven, duwt de wind

Winters Munrobaggen (Foto: Leen Vervaeke ©)

Het klimmen, aan de windstille kant van de berg, ging nochtans vlotjes. Maar o, wat is dat afdalen ellendig. De spieren in mijn bovenbenen trillen, ik zie amper door mijn beslagen sneeuwbril, mijn voeten zijn kleddernat, en elke tien stappen glijd ik uit.

Ik kijk naar beneden, waar ver, héél ver in de diepte een smal streepje te zien is. In werkelijkheid is dit een brede rivier. We zijn er nog lang niet.

Nog iets minder dan 946 meter te gaan, om precies te zijn. Want vijf minuten geleden stonden we op de top van de Meall Buidhe, een Schotse berg van 946 meter hoog. Daarmee is de Meall Buidhe (spreek uit: Miel Bjoed) een van de 284 Munros, Schotse bergen van meer dan 3000 voet of 914 meter hoog (zie kader). En daarmee staat de Meall Buidhe op het lijstje van Jaap Röell (60), in het dagelijkse leven concerndirecteur gezondheidszorg van zorginstelling Cordaan. Hij is Munrobagger in zijn vrije tijd, een verzamelaar van Munros.

Voor Jaap en zijn acht reisgenoten, bijna allen ervaren klimmers, valt de snijdende wind wel mee. Zij zijn erger gewend. Zoals drie jaar geleden op de Schiehallion (1083m), een andere Munro. Toen moesten Jaap Röell, zijn zoon Louk Röell (31, 111 Munros) en vriend Erik Wijnker (32, zo’n 20 Munros) vlak voor de top terugkeren. ‘Een moeilijke beslissing’, zegt Jaap. ‘Maar het kon niet anders. Bij elke stap vooruit werden we twee stappen achteruit geblazen.’

En dit voorjaar was hij alleen op de Stob Choire Claurigh (1177m), toen er storm uitbrak. Eindeloos wachtte hij achter een rots, maar de wind nam niet af. Uiteindelijk legde hij de laatste 100 meter bijna liggend af, en kon hij de cairn – de stapel stenen op de top –net met de punt van zijn stok aantikken.

De wind hier is dus maar een briesje, maar ja, wat heb ik daar aan? Ook voor Virginie Röell- Lacaille (43), de echtgenote van neef Karel Röell (39, negen Munros), is dit de eerste Munro. En ook zij heeft er schoon genoeg van. ‘Dit is mijn eerste en mijn laatste Munro’, zegt ze bits. Ze wil hier weg, en wel nu meteen. Maar de enige manier om weg te komen, is verder naar beneden.

Munrobaggen in Knoydart (Foto: Leen Vervaeke ©)

Tweeënhalf uur later bereiken we – eindelijk – de rivier in het dal. ‘En, ben je al besmet door het Schotlandvirus?’, vraagt Louk, die geen spoortje vermoeidheid toont. Hij meent het nog ook. Ik brom iets onverstaanbaars. Toegegeven, ik ben best trots dat ik de top heb gehaald. En nu ik beneden sta, zal die trots de herinnering aan de ellendige afdaling snel overschaduwen. Maar zou ik dit 284 keer willen doen? Nee. Geen denken aan.

Want dat is wat Munrobaggers zoals Jaap Röell doen: Munros beklimmen, tot ze ze alle 284 hebben gedaan. In Schotland is Munrobaggen een nationale sport. Bijna vierduizend Schotten en Engelsen hebben alle 284 Munros beklommen en staan bij de Scottish Mountaineering Club geregistreerd als Munroïst of compleatist. Op die lijst staan ook vier Nederlandse Munroïsten. Jaap kan straks de vijfde worden. De Meall Buidhe van daarnet was zijn 283ste Munro. Nog één te gaan.

Dertien jaar heeft Jaap erover gedaan. De meeste Munros beklom hij alleen, sommige in gezelschap. Van zijn zoon Louk bijvoorbeeld. Die heeft er 111, en wil ooit de 284 bereiken. Dochter Eva (33) houdt de tel niet bij, maarmoet er zowat 80 hebben beklommen. Samen met zes andere familieleden en vrienden die Jaap op zijn vorige 282 bergen hebben vergezeld, zijn zij meegekomen voor Jaaps laatste twee bergen.

Kaart van Knoydart (Foto: Bert Bruijn © ©)

Die twee bergen – de Meall Buidhe en Luinne Bheinn (spreek uit: Loenevin) – liggen in een uithoek van Schotland. Ze liggen op Knoydart, een door bergen van het vasteland afgesneden schiereiland dat enkel bereikbaar is per boot.

Uitvalsbasis voor het gezelschap is een B&B in Knoydarts enige dorp Inverie. Een onooglijk dorpje,met 100 inwoners, 1 winkel (6 uur per week open), 1 pub (een prima keuken, als alle ingrediënten verkrijgbaar zijn), 1 basisschool (met 7 leerlingen) en 1 straat (zonder straatnaam).

Aan de rijkelijk gedekte ontbijttafel (havermoutpap, eieren, muesli, wentelteefjes, bacon en bloedworst) bekeken de klimmers vanmorgen voor het vertrek het weerbericht. Dat klonk onheilspellend: zware regen, windstoten tot 150 kilometer per uur, 10 procent kans op wolkenvrije Munros en een gevoelstemperatuur van 15 graden onder nul. ‘Moeten we die berg wel vandaag doen?’ , vroeg Louk zich af.

Samen met Jaap boog hij zich weer over de kaart. Het was te doen, oordeelde Jaap. Hij liet zijn vinger over de hoogtelijnen glijden. ‘We moeten alleen uit de wind proberen te blijven.’

Inderdaad. Het was te doen. Maar waarom zou je het willen doen? Is het trots? De competitie? Voor een stuk wel, geeft Jaap toe. ‘Elke Munro is een test. Fysiek en intellectueel, want je moet je kaart en kompas goed hanteren. Zeker als je alleen klimt, kan het hard zijn.’

Jaap Röell aan de voet van de Luinne Bheinn (Foto: Leen Vervaeke ©)

De Munros mogen door hun geringe hoogte eenvoudig lijken, ze zijn niet te onderschatten. ‘De meeste toppen zijn afgerond, en in de zomer denk je: waar hebben ze het over?’, zegt Jaap. ‘Maar het weer in Schotland kan zo omslaan, en kan op 500 meter hoogte helemaal anders zijn dan in het dal. Dat maakt het gevaarlijk.’

Ook de competitie speelt een rol. Jaap kan de vijfde Nederlandse Munroïst worden, maar een zesde Nederlander zit hem op de hielen. ‘Ik vind het zelf ook belachelijk’, zegt Jaap. ‘Maar het is een extra motivatie. Ik wil hem voor blijven.’

Maar Munrobaggen gaat om veelmeer dan competitie en trots, benadrukt hij. Het gaat om de overweldigende schoonheid van de Schotse bergen, die hem soms tot tranens toe ontroert. Het gaat om de woelige geschiedenis – de clanoorlogen en de strijdmet de gehate Engelsen – die zich in het weerbarstige landschap heeft afgespeeld.

Het gaat om het uitzicht. ‘Om de kleuren, de vormen’, beschrijft Jaap. ‘De leegte, de ruimte. Je voelt de oerkracht. ’Het enthousiasme blinkt in zijn ogen. Ik knik. Slechts half overtuigd.

Het weerbericht voor de derde dag klinkt nog slechter dan het vorige. Sneeuwstorm, wordt er vandaag voorspeld. De beklimming van de 284ste berg wordt wijselijk uitgesteld. Maar in de plaats daarvan gaan we de Ladhar Bheinn (spreek uit: Laarven) op, eenMunro die Jaap al eens eerder heeft beklommen.

De vorige beklimming was op een rustige winterdag. Nu is het echtwinterweer, dus is het een andere berg, redeneert Jaap. ‘Nu is het moeilijker, en dus spannender.’

Spannend is het inderdaad. Boven op de Ladhar Bheinn (1020m) breekt de sneeuwstorm los. De berg is wit, de lucht is wit, en waar de berg in lucht overgaat, is amper te zien. Met ijspegels aan jas en rugzak, handen en voeten die aanvoelen als ijsklompen, en tranen in de ogen door de striemende sneeuw, bereik ik de top. Het uitzicht is als witte soep. Niet dat het uitmaakt, de snijdende windmaakt het toch onmogelijk rond te kijken.

Bij het afdalen blijkt de sneeuwstorm ook zijn voordelen te hebben. Tegen de flanken van de berg is een meter sneeuw aangewaaid, waarin je je bij elke stap kunt laten wegzakken. Ook het veranderlijke weer in Schotland werkt in ons voordeel. Een halfuur na de sneeuwstorm breekt de zon door de wolken.

‘Doe, nu het weer rustig is, je capuchon en muts af’, geeft Louk me als tip. ‘Die heb je nu toch niet meer nodig. ’Ik volg zijn advies op, en voor het eerst merk ik iets van de omgeving.

Nu ik niet meer in mijn cocon zit, zie ik de bergen – oude, eerbiedwaardige reuzen die weer en tijd doorstaan. Nu zie ik de schuimende watervallen, die van de verweerde bergflanken rollen, en de lucht boven de bergkam, waar een schilder zich met alle mogelijke blauwtinten uitgeleefd lijkt te hebben. De horizon bestaat eindeloos ver uit ronde toppen, waaromheen zich grijze slierten wolken slingeren. Ik voel me nietig en bevoorrecht, in dit landschap waar geen mensen horen.

Voor het eerst begin ik de Munrobaggers te snappen. Voor het eerst geef ik Jaap gelijk, als hij zegt: ‘Die 284 bergen zijn vooral een excuus om op plaatsen in Schotland te komenwaar je anders nooit zou komen. ’En voor het eerst begrijp ik waarom sommige Munrobaggers nooit hun 284ste Munro beklimmen. Zo hebben ze altijd een reden om terug te keren, is hun missie nooit af.

Jaap wil zijn missie wel afmaken. Vandaag, op de vijfde dag, wil hij zijn 284ste berg beklimmen: de Luinne Bheinn (939m), of – in de volksmond –the loony bin, het gekkenhuis.

Aan het ontbijt heerst een uitgelaten stemming. Op het aanrecht ligt de Munrokaart van Jaap, met daarop een lijst van alle Munros. Bij 283 Munros staat een datum, en iedereen is ervan overtuigd dat vandaag de 284ste datum wordt ingevuld. Het weer lijkt ideaal: weinig wind, matige bewolking, de opkomende zon kleurt de lucht boven de bergen lichtjes roze. ‘Niet overmoedig worden’, sust Jaap. ‘Ik ben er nog niet.’ Met het Schotse weer weet je het nooit.

Met een motorbootje varen we naar het dal dat naar de Luinne Bheinn leidt. Kilometers lang lopen we over eenmodderig pad, of iets dat daarvoor moet doorgaan. Werden onze ‘waterdichte bergschoenen’ (een term die in Schotland op gelach wordt onthaald) in het moerassige dal al op de proef gesteld, na het pad steken we een rivier over en moeten de schoenen hun waterdichte pretenties helemaal opgeven.

Dan begint de klim. Eerst op een zompige flank met helmgrassen, daarna over glibberige rotsblokken en uiteindelijk door een steeds dieper wordende laag sneeuw. Op de flanken duiken hier en daar schichtige herten op. Het onaangeroerde sneeuwdek voor ons weerspiegelt in de zon, en in de verte tekenen de besneeuwde bergtoppen zich scherp af tegen de helblauwe achtergrond.

Het gezelschap op de top van de Luinne Bheinn (Foto: Jaap Röell ©)

Maar we moeten door. Wolken komen aanzetten, en in de diepe sneeuw gaat het klimmen traag. Stap voor stap ploegen we door de sneeuw, meter voor meter gaan we omhoog. En dan zijnwe er: de top. De 284ste en laatste top.

Jaap loopt naar de cairn, kust de bovenste steen en klautert er bovenop. Hij steekt zijn stokken zegevierend in de lucht.Het is officieel: Jaap isMunroïst! Demeegebrachte fles champagne wordt ontkurkt, en iedereen verzamelt voor een groepsfoto, voor in de analen van de Scottish Mountaineering Club.

Maar is dit echt zijn laatste Munro? Zal Jaap voor eens en altijd de lokroep van Schotse Highlands kunnen weerstaan? Hij glimlacht veelzeggend, als ik het hemvraag. Het lijdt geen twijfel: hij vindt wel een nieuw excuus.

Informatie Munros De Schotse bergbeklimmer Sir Hugh Thomas Munro stelde eind 19de eeuw een lijst op met 277 bergtoppen hoger dan 3000 voet (met voldoende afstand tussen die toppen). Zelf slaagde hij er net niet in alle Munros te beklimmen. De eerste Munroïst was de predikant Robertson, in 1901. Hij fietste van berg naar berg. De laatste jaren is Munrobaggen enorm populair geworden. Duurde het tot 1991 voor er 1000 Munroïsten waren, twaalf jaar later werd de 3000ste geregistreerd. Sommigen maken er een sport van alle Munros meermalen te beklimmen, of om ze zo snel mogelijk te doen. Charlie Campbell, een postbode uit Glasgow, is recordhouder met een onwaarschijnlijke tijd van 48 dagen en 12 uur. Sinds 1997 zijn er geen 277, maar 284 Munros. Onderzoek met satellieten bracht aan het licht dat sir Munro één berg ten onrechte als Munro had bestempeld, en acht bergen vergeten was. Het leidde bijna tot een schisma binnen de Scottish Mountaineering Club, maar uiteindelijk werd beslist Munros lijst aan te passen. Reisgidsen The Munros: Scottish Mountaineering Club Hillwalkers’ Guide, Rab Anderson & Donald Bennet (2006). Officiële gids van de SMC. ISBN 0907521940 (£ 20). The Munros: Scotland’s Highest Mountains, Cameron McNeish (2006). De Munrobijbel, staat boordevol informatie, onhandig formaat voor bergtochten. ISBN 0947782508 (£ 10). Kaarten Ordnance Survey: Landranger Map. Schaal 1 op 50.000. 204 kaarten voor heel Groot-Brittannië, £ 6,49 per kaart Munro and Corbett Chart van Harvey Map Services Ltd, £ 7. Overzichtskaart, waarop data van beklommen Munros ingevuld kunnen worden Websites Scottish Mountaineering Club, lijst van alle Munroïsten... Mountaineering Council of Scotland: praktische site over veiligheid, transport, toegang... Munromagic.com: zeer handige site, met foto’s, routes, kaarten, weerberichten... Wanneer April en mei zijn de ideale maanden om te Munrobaggen. Van december tot maart ligt er in Schotland normaal flink wat sneeuw, al hoeft dat niet voor iedereen een belemmering te zijn. Van juni tot augustus worden de Highlands geterroriseerd door ‘midges’, kleine, mugachtige beestjes Veiligheid Omdat het weer in Schotland zo veranderlijk is, is een goede uitrusting essentieel. Veel ongelukken gebeuren doordat de Munros onderschat worden (‘Dat bergje loop ik wel even op in mijn jeans en T-shirt’). Markeringen ontbreken, dus moeten Munrobaggers goed kunnen omgaan met kaart en kompas. Een mogelijkheid om ervaring op te doen, is de achtdaagse Highlands Oriëntatiecursus van SNP, waarbij enkele Munros worden beklommen (vanaf 885 euro). The Mountaineering Council of Scotland organiseert in Edinburgh en Glasgow navigatiecursussen van 1 dag (£ 25,) Mountaineering Council of Scotland... Reis naar Inverie Glasgow-Mallaig: vijf uur met trein, drie maal per dag, £ 24 Mallaig-Inverie: 45 minuten met boot. Ferry vaart drie dagen per week (ma, woe, vrij), £ 10. Particuliere boten op aanvraag, £ 60 à 80 per boot (10 à 12 personen). Telefoonnummers op http://www.knoydart-foundation.com. Slapen The Gathering: luxe B&B, hele jaar open, £ 35 per persoon. The Pier House: vier hotelkamers, alleen in de zomer, £ 60. Knoydart Foundation Bunkhouse: dak, bed en keuken, £ 10. The Gathering... The Pier House... Eten The Old Forge: de meest afgelegen pub van het Britse vasteland, prima keuken (hert, Sint- Jacobsschelpen), als tenminste alle ingrediënten verkrijgbaar zijn.