Onder het wegdek van het oude centrum van Edinburgh ligt een complete ondergrondse stad. Eeuwenlang was hij vergeten; sinds een paar jaar wordt hij langzaam maar zeker onderzocht en opengelegd. Een ding is alvast zeker: het spookt behoorlijk onder de Schotse hoofdstad.

EDINBURGH? Met een doffe dreun klapt de deur dicht. Meteen is de drukte op de straten verdwenen, en is er alleen diepe stilte, volkomen duisternis. Dan knipt Adam Woollaston zijn zaklamp aan. De 22-jarige geschiedkundige snuift even. 'Welkom in ondergronds Edinburgh. Ruik de lucht van het mysterie en volg mij naar beneden.' De treden van de houten trap kraken onder Woollastons voeten. De muren sluiten zich in het pikkedonker steeds nauwer om ons heen. Dan, na een paar minuten schuifelen en tasten, voelen we een open ruimte, nog voordat Woollaston hem verlicht. Met zijn licht schijnt hij naar boven. Een stenen gewelf verschijnt.

Edinburgh Castle

Edinburgh was eeuwenlang een van de meest overbevolkte steden ter wereld. De grondprijzen waren er torenhoog. Net als de huizen. Om geld te besparen, verrezen er wooncomplexen van wel elf verdiepingen. Rond 1800 begon een nieuwe bouwwoede. Gebouwen werden bovenop oude gebouwd. Begane grond werd kelder. Om het stijgende straatoppervlak bij te benen, werd dwars door de stad een enorme brug gebouwd. Ook ondergronds bleef geen ruimte onbenut. Onder de boogconstructies van South Bridge verschenen werkplaatsen. 'Allerlei tuig vond hier, onder South Bridge, onderdak', vertelt Woollaston. 'Eerst kwamen de illegale whiskystokers. Die hadden het slim aangepakt. Water tapten ze af van bestaande leidingen. De rook van het vuur voor de distilleerketels werd afgeleid naar schoorstenen in normale huizen. Zo was er bovengronds niets te merken.'

Lijkenpikkers wisten de verborgen ruimtes ook te vinden. Een gaaf lijk bracht goed geld op. De prominente Edinburgh Medical School had ze hard nodig voor onderzoek. 'Twee mannen, beiden met de naam William, zagen er brood in. Hun eerste lijk bracht een gemiddeld jaarsalaris op. Ze pikten vooral reizigers uit, mensen die in Edinburgh niet gemist werden. Die voerden ze dronken. Ze nodigden ze dan thuis uit voor nog een borrel. Eenmaal aangekomen drukten ze het slachtoffer tegen de grond en knepen ze mond en neus dicht. Het duurt op die manier wel een kwartier voordat iemand echt dood is. Maar zo vermeden ze wonden of schrammen, en konden ze een mooi, gaaf lijk afleveren. Het lijk werd hier bewaard totdat ze het konden verkopen.'

Maar het duo werd onvoorzichtig. Uiteindelijk liepen ze tegen de lamp. In ruil voor vrijlating verraadde een van de mannen zijn compaan. Deze William kwam na zijn executie terecht in de Edinburgh Medical School, waar hij tientallen lijken aan had geleverd. Van zijn gevilde rughuid werden boeken gebonden. De rest van zijn lichaam werd in een bak met wormen gelegd. Het schoongevreten skelet werd net als de boeken gebruikt bij de anatomielessen. 'Zo hing hij daar jarenlang, kijkend naar zijn eigen rug.' Niet iedereen deed er aan duistere praktijken. Een gang en een ruimte verder werkte bijvoorbeeld een schoenmaker. Dat weten we omdat we hier een aantal jaren geleden allerlei kinderschoentjes vonden. Mooi gemaakt allemaal; hij verstond zijn vak. Zijn geest waart hier nog steeds rond. Sommige gasten hebben hier een naar gevoel. Dat zijn altijd mensen met lelijke sportschoenen. Mensen met mooie leren schoenen voelen nooit iets. Het is trouwens een vriendelijke geest, hij bedoelt het niet kwaad. Hij is blij dat hij bezoek krijgt.'

Behekst
Even verderop, nog lager en nog donkerder, leidt Woollaston ons in een kleine ruimte. 'Ik ben niet gauw bang', zegt hij. 'Echt niet. Maar ik was een keer alleen hier. Ik deed mijn licht uit. De stilte was echt compleet. Deed pijn aan mijn oren. Maar er was nog iets. Een heel onaangenaam gevoel. We hebben hier vaak helderzienden over de vloer. Ook die beschrijven altijd dat hier iets heel vervelends is gebeurd. Sommigen noemen dit de meest behekste plek van Groot-Brittannië.' Met zijn zaklamp schijnt hij naar het einde van het kamertje. Daar verschijnt een dichtgemetseld raampje. 'Wat daarachter ligt, weten we nog niet. We weten wel dat dit een leerlooierij was. Moet je je voorstellen: die mensen werkten in het licht van olielampjes. Die brandden op visolie, de goedkoopste soort. Dat stinkt en rookt afgrijselijk. Om de huiden te looien, gebruikten ze paardenzeik. Hun eigen uitwerpselen gooiden ze gewoon de loopgangen in. Het moet hier hels zijn geweest. Misschien is dat wat we soms voelen, het restant van hun ellende'. Misschien is het gespook in de duistere gangen zó hevig, dat het tot boven het wegdek doordringt. En mensen beïnvloedt. Feit is dat in een café aan South Bridge een aantal jaar geleden een tovenaarsleerling werd geboren. Pal boven de gewelven schreef een arme bijstandsmoeder er aan haar eerste boek: thuis was het te koud om te werken. Net als de latere delen stopte J. K. Rowling ook dat eerste deel vol met geheime gangen en kamers, spoken en geesten. Maar haar held, Harry Potter, wist daar goed raad mee.

Edinburgh

Enkele links
Mercat Tours...
The Real Mary King’s Close...
Toerismebureau Edinburgh...
Stedentrips Brits Verkeersbureau...