‘Grampians’ heten ze op de kaart. Zo’n beetje de platste en saaiste heuvels van Schotland. Maar voor wie beter kijkt is de saaiheid simpel te bestrijden: de heuvels worden doorkruist door tal van historische routes en in vrieskou zijn ze begaanbaar en mooi.

In enge zin liggen de Grampians in het westen van Schotland, tussen Aberdeen, de rivier Dee en Rannoch, maar atlassenmakers schrijven de naam overal en nergens. De oude naam is ‘The Mounth’. Reizigers, veedrijvers en handelaars op weg van de vruchtbare Speyside en Deeside naar het zuiden moesten over the Mounth via een tiental noord-zuid routes. Dit zijn vandaag de dag bekende (maar niet officiële) lange-afstandsverbindingen voor wandelaars. Een van de passen, Drumochter, wordt gebruikt door de spoorweg Edinburgh – Inverness. Aan de zuidrand van het gebied stap ik uit de trein . Een weggetje voert noordwaarts.

‘Vrije heuvels’
In zijn ‘Tour of Scotland’ (1774) beschrijft Thomas Pennant Glen Tilt als the most dangerous and most horrible I have ever travelled. ‘Horrible’ zijn voorlopig alleen mijn potsierlijke dubbele plastic schoenen. Pennant deed zijn uitspraak noordelijker en verloor zijn chagrijn in het vredige zuidelijke deel van het glen (dal). Daar ongeveer zie ik de head-stalker (jachtopziener) die bij navraag vertelt dat ik mag kamperen waar ik maar wil, en dat de heuvels vrij zijn om te beklimmen. De volgende ochtend ontmoet ik op de helling van Beinn a’Ghlo echter een ghillie – Gaelic voor ‘jongeman’, een leerlingjager –, die me tegenhoudt en verzoekt om te keren. Ik wacht op de komst van de stalker en stel voor na hen toch de heuvel op te gaan. Hij laat mij een wijde boog maken, waardoor ik de herten in hun vizier drijf. Al sinds midden 19e eeuw is er geen twijfel hier: dit land is voor iedereen.

Koninklijke klim
Boven op Beinn a’Ghlo is het gevoel duidelijk winters. Wind, knerpende sneeuw en heldere uitzichten naar alle kanten, omdat de heuvel tamelijk apart ligt. Queen Victoria was hier meer dan eens. In 1854 en 1861 reisde zij door Glen Tilt. In 1861 beklom ze op een pony de berg Carn à Chlamhain, met twee doedelzakspelers voor zich uitlopend en met haar eigen royale catering. Ik treed de volgende morgen in haar voetsporen, op sneeuwschoenen. Ze floppen als een soort teenslippers onder mijn schoenen, en ik loop wat wijdbeenser, maar niet veel. De afleiding maakt dat ik de precieze top van de berg moeilijk vind.

Zonopkomst met volle maan (Foto: Klaas van der Veen© ©)

Een plek voor jezelf
Het gebied rond de bovenloop van de Tarf, een zijrivier van de Tilt, is aangenaam troosteloos. De lunch kook ik in de Feith Uaine bothy, wegens vergane glorie ‘Tarf Hotel’ geheten. Neergezet eind 18de eeuw, afgebrand tegen stropers 30 jaar later en weer opgebouwd door de zevende Duke of Atholl, die er in 1881 een apartement voor zijn vrouw Louisa van maakte. Zij was er nooit te vinden, maar de Duke zelf des te vaker. Tussen 1872 en 1906 bracht hij 124 nachten door in dit meest afgelegen verblijf op zijn landgoed. Een man zoekt een plek voor zichzelf.

Ik ben laat en pas mijn programma aan: een berg minder. Op de sneeuwschoenen over An Scarsoch (1070 m). Bovenop was ooit een veemarkt, zegt men, maar in deze mist en stuifsneeuw is dat moeilijk voor te stellen. Een haastige afdaling brengt me juist voor de schemering naar de waterscheiding tussen de rivieren Feshie en Geldie. Sneeuwhoenders en -hazen glippen onder mijn voeten weg. Soms hebben ze al een kleurzweem, precies gelijk aan de kleur van dood gras met rijp.

Recht naar het noorden ligt het Cairngorm-plateau, het grootste hoge gebied in het Verenigd Koninkrijk, een formidabel en gevaarlijk obstakel voor reizigers. Ik kan linksom door Glen Feshie of rechtsom door de pas Lairigh Ghru, als ik de oude routes trouw blijf.

Langs de Feshie zou een hutje staan, maar het lijkt helaas meer op een vervallen tuinschuur. Toch in de tent, dus veel extra werk. De brander doet het niet en na een half uur proberen verwissel ik de sproeikop. The word cold springs to mind is hier het juiste understatement.

Goedkope meiden en dure voetballers uit een gevonden tabloid vervangen de dagelijkse bladzijden uit Misdaad en Straf.

De Grampians vanaf Beinn a’Ghlo, Glen Tilt in de voorgrond (Foto: Klaas van der Veen© ©)

Saaie heuvels bestaan niet
Om half zes sta ik op. Het is -12, een kou waarin kamperen doorzetten wordt, maar de fel roze zonsopgang des te mooier is. Het Cairngorm-plateau ligt er maagdelijk bij, en dus ga ik omhoog in plaats van er omheen. De fonkelende sneeuw piept onder de schoenen. Een vos en een groep herten vluchten voor mij uit en vele sporen verraden druk dierlijk verkeer.

Je kan met dit weer de kaart opbergen en lopen waar je wilt. Ik vind de enige plek met vloeibaar water, ijverig bewaakt door een ontaarde waterspreeuw. De zon brandt op de wangen maar de wind is koud op Sgor Gaoith, een opstaande piek aan de westelijke plateaurand. Tijd voor een praatje met andere hillwalkers die het mooie weer ook hebben ontdekt.

Aan het einde van de dag banjer ik als een bergtrol het prachtige bos van Inshriach binnen. Open bos met veel rotsen en een weelderige ondergroei van varens en brem: hier is het aantal herten verantwoord. Ik raak de weg kwijt, maar vind toch het viermanshutje.

‘s Nachts is het binnen -8, waardoor het voeteneinde van de klamme slaapzak bevriest. In de ochtend terug naar de bewoonde wereld. In Aviemore zet ik mijn afgebroken treinreis weer voort. Ik heb een uur van de rit gemist.

De westzijde van Braeriach vanaf Clach Choutsaich (Foto: Klaas van der Veen© ©)